Ook in de zomervakantie alert op vogelsterfte
Voor velen breekt momenteel de zomervakantie aan. Hoewel ook wij in deze periode iets meer tijd voor ontspanning nemen en het qua meldingen van vogelsterfte bovendien vaak wat rustiger is, doen we bij deze toch een oproep om alert te blijven en bij ongewone vogelsterfte aan de bel te trekken.
In mei en juni werd duidelijk dat de vogelgriepuitbraak van 2025/26 aan het uitdoven was. De laatste besmettingen op pluimveebedrijven deden zich voor rond 14 mei bij Biddinghuizen en rond 23 mei bij Marrum. Het aantal gevallen van vogelgriep onder wilde vogels liet tegelijkertijd een dalende trend zien, zowel in Nederland als in omringende landen. De landelijke ophok- en afschermplicht voor pluimvee werd op 21 april deels en op 11 juni volledig ingetrokken.
Vogelgriep niet weg
Ofschoon dit allemaal goed nieuws is, weten we ook dat het hoogpathogene H5N1-virus niet helemaal weg is uit Nederland. In mei zijn er door het Dutch Wildlife Health Centre (DWHC) achttien dode wilde vogels naar Wageningen Bioveterinary Research (WBVR) gestuurd om te testen op vogelgriep. Daarvan bleek de helft positief. Het betrof een Knobbelzwaan, zes Grauwe Ganzen, een Kluut en een Visdief. Van de 52 dode wilde vogels uit juni waarvan inmiddels een uitslag bekend is, waren er twaalf positief (elf Grauwe Ganzen en een Fuut). Maandelijkse overzichten van de testresultaten worden bijgehouden op de website van het DWHC.
Op basis van deze cijfers lijkt het erop dat het rustig is gebleven in de diverse kolonies van meeuwen en sterns en dat we vooral nog rekening moeten houden met circulatie van het virus onder eendachtigen (met name ganzen). Alertheid in de zomermaanden is dan ook het meest gewenst op plekken met hoge dichtheden van deze soorten. Voor een snel beeld van waar die plekken zich bevinden, verwijzen we naar het onlangs verschenen rapport ‘Verspreiding van met vogelgriep geassocieerde vogelsoorten in Nederland’.
Usutuvirus, botulisme en andere doodsoorzaken
Naast vogelgriep zijn er nog tal van andere oorzaken waardoor verhoogde vogelsterfte kan optreden. Zo zien we jaarlijks in mei-juni dat veel pas uitgevlogen jonge vogels verongelukken door botsingen tegen onder andere auto’s en ramen. De meldingen van Grote Bonte Spechten en Kauwen illustreren dat goed (figuur 1 en 2).
Een andere oorzaak van verhoogde sterfte is botulisme. Dit is een bekende ziekte die vooral in het zomerhalfjaar voor sterfte onder eenden zorgt, terwijl het Usutuvirus de laatste jaren vooral zangvogels treft. In het laatste nummer van Sovon-nieuws valt te lezen dat de broedvogelaantallen van de Merel, na een nieuwe uitbraak van Usutu in de tweede helft van 2024, in 2025 daalden naar het laagste niveau in de hele reeks sinds 1990 (indexwaarde 74), maar ook dat Usutu een belangrijke verklarende factor blijkt te zijn voor de aantalsontwikkeling van de Winterkoning.
Een dode vogel gevonden? Meld het!
Alert zijn op vogelsterfte is belangrijk en levert waardevolle kennis en tijdige signalen op over wat er speelt in de natuur. We stellen elke melding dan ook zeer op prijs. Over het algemeen zul je misschien eerder geneigd zijn om een melding te doen wanneer je een bijzondere vogel vindt, maar bedenk dat gewone soorten er net zo toe doen. En meldingen uit het hele land zijn welkom.
Wil je een melding doen en is je vondst mogelijk geschikt voor onderzoek naar de doodsoorzaak? Neem dan contact op het met Dutch Wildlife Health Centre door het meldformulier in te vullen.
Wil je tijdens vogeltellingen meer systematisch op vogelsterfte letten? Doe dan mee met het LiveAtlas-project van Sovon.
Podcast gemist? Beluister hem alsnog!
Op de websites van het DWHC en Sovon is veel informatie te vinden over hoe je zelf een bijdrage kunt leveren aan het onderzoek naar vogelgriep en andere vogelziekten. Wil je eens wat meer achtergronden horen bij dit belangrijke werk? Beluister dan onze podcast, waarin Wim van Boekel uitlegt hoe vogeltellingen in het veld verlopen en Judith van den Brand het onderzoek bij het DWHC toelicht.
