Kolonievogels in Oost Brabant in 2025
Zo vlak aan de vooravond van het nieuwe broedseizoen is het goed gebruik om even terug te kijken naar het afgelopen jaar. In het totaal zijn er in Oost-Brabant meer 579 actieve kolonies van tien kolonievogelsoorten en zijn er meer dan 125 tellers actief geweest met het monitoren van deze kolonies. Dit heeft weer zeer waardevolle informatie opgeleverd over het voorkomen verspreiding en trends van deze vogelsoorten. Dit overzicht is een bedankje voor al jullie inspanningen!
Wil je (ook nesten van) kolonievogels tellen neem dan contact op met de districtscoördinator van jouw district voor vacante kolonies. Kolonievogels tellen is doorgaans een van de makkelijkste telprojecten van Sovon maar kan wel intensief zijn.
Broedvogels die niet in kolonies broeden, worden al sinds 1984 geteld in het Broedvogel Monitoring Project (BMP) van Sovon. Er zijn honderden gebieden die in de loop van de jaren zijn vrijgekomen en een teller kunnen gebruiken. We nodigen je van harte uit om zo'n telgebied voor je rekening te nemen! Op onze website kun je vacante telgebieden van verschillende soorten BMP-tellingen, maar ook andere projecten, op je naam zetten. Naast de drie soorten BMP is ook het Meetnet Agrarische Soorten (MAS) een project om broedvogels in kaart te brengen. Het MAS is een methode van punttellingen om boerenlandvogels te volgen.
Mocht er interesse zijn voor wat voor Sovon tellingen er zijn (broed- en wintervogels) en wat voor jou of jouw vogelwerkgroep geschikt is, laat het maar weten. Ik heb een mooie presentatie klaarliggen om jullie verder te helpen!
De Aalscholver
Er zijn maar een handvol aalscholverkolonies in Oost-Brabant. En van die vier kolonies zijn er eigenlijk maar twee waar behoorlijke aantallen nesten geteld zijn: de Leemkuilen bij Udenhout had 56 nesten en bij de Flaes bij Lage Mierde werden 30 nesten geteld. Daarnaast werden bij het moeilijk begaanbare Soerendonkse Goor met een drone zeven nesten geteld. Schitterend dat deze nieuwe techniek dit mogelijk maakt. Sovon is druk bezig deze nieuwe techniek te testen en te kijken wat er wel en niet mee kan.
De kolonie in het Beuven bij de Strabrechtse heide bleef voor het zesde jaar achter elkaar leeg, hoewel er dit jaar, voor het eerst sinds lange tijd, weer veel water in stond.
Blauwe Reiger
Van de Blauwe Reiger zijn twintig kolonies geteld met een totaal van 423 bewoonde nesten. En dan ontbreken er nog gegevens van een grote kolonie bij Oudheusden die vorig jaren goed was voor 35 nesten. Maar toch is dit een absoluut record sinds de eerste tellingen in 1969; ook worden er weer regelmatig nieuwe kolonies gemeld en geteld!
Lepelaar
Sinds 2015 broeden er Lepelaars in Oost-Brabant, mede als gevolg van de enorme toename van deze soort in de grote kolonies met name in de Zeeuwse delta en op de waddeneilanden. Bij ons broeden ze meestal in blauwe reigerkolonies. Het begon in de Leemkuilen bij Udenhout en vorig jaar was er een nieuwe vestiging aan de Oude Maas bij Haren, boven Oss. Beide kolonies verdubbelden zich vorig jaar van respectievelijk vier naar acht en van één naar twee bewoonde nesten. De kolonie in het Beuven op de Strabrechtse Heide, waar tot 2021 een kolonie was, is na meerdere droge jaren verdwenen. Roel van den Heuvel die daar de broedvogels in de gaten houdt, vertelde: “Er zijn wel regelmatig onvolwassen vogels met af en toe takken in de snavel gezien, maar dat doen deze wel vaker en is meer speels gedrag, van echte nestbouw was helaas zeker geen sprake. Hopelijk de komende jaren weer wel”.
Roek
Voor de Roek is Noord-Brabant de regio met de meeste roekenkolonies. Kijken we naar alleen het oostelijke deel dan zien we zelfs daar het hoogste aantal kolonies van Nederland. Een heel belangrijk deel van de Nederlandse populatie bevindt zich dus in ons district! Vorig jaar hebben meer dan 48 tellers 152 kolonies geteld met 3.594 nesten. Dit is een recordaantal getelde nesten van de laatste 20 jaar. Rond de eeuwwisseling waren er echter bijna twee keer zoveel nesten. Kijken we naar hoe de populatie zich beweegt in ons deel van Noord-Brabant dan kunnen we voor de periode 2006-2025 buigen over niet minder dan 102 kolonies die nagenoeg allemaal in al die jaren zijn geteld. Voor een enkele kolonie is een getal geschat voor een jaar zonder aantal op basis van het voorgaande jaar en het navolgende jaar. Dan zien we dat de situatie redelijk stabiel lijkt.
Huiszwaluw
“Elke stad of dorp heeft wel een Huiszwaluwkolonie” is mijn stelling. Ga maar zoeken, het is een mooie invulling van je warme zomeravond! En als je een kolonie gevonden hebt tel dan gelijk de bewoonde nesten! In 2025 telden 61 tellers met elkaar 141 kolonies, waarin 3.816 bewoonde nesten! Dat is een record sinds dat er 1980 begonnen is met huiszwaluwkolonies tellen. De warme zomer zal daarvan mede oorzaak zijn geweest!
Een grafiek met een geteld aantal nesten levert een andere grafiek op dan wanneer alleen gebruik gemaakt wordt van kolonies die in alle jaren geteld zijn. Als een kolonie van 300 paren niet geteld is in jaar X dan kan het bijvoorbeeld lijken dat in dat jaar de soort het slecht deed terwijl die kolonie in het niet getelde jaar wellicht 750 nesten telde.
Oeverzwaluw
Voor de Oeverzwaluw was het ook een beter jaar. In totaal werden er in 36 kolonies 2.215 bewoonde nesten geteld door 34 waarnemers, iets minder dan het recordjaar 2023! Ongeveer 200 daarvan komen uit kolonies in 2024 niet geteld zijn.
Hoewel er een aantal grote kolonies was die behoorlijk wat minder nesten hadden dan vorig jaar (Keent van 199 naar 100, Beekse bergen van 121 naar 58 en de Bungelaar van 86 naar 35) werd de winst vooral gehaald in de kolonie in het zanddepot bij de Bakelse plassen. Jan van de Leur die daar met een team telt liet weten dat het zanddepot op het fabrieksterrein dit jaar opnieuw is afgestoken. En dat had dus effect! In 2024 was die kolonie nog gedeeltelijk weggespoeld en werden er 359 nesten geteld, het jaar ervoor waren het er nog 679. Dit jaar steeg het aantal nesten daar verder naar 1.004 en is daarmee verreweg de grootste kolonie van Oost-Brabant.
Kokmeeuw
Bijna alle bekende kolonies zijn geteld. Het aantal kokmeeuwnesten in Oost-Brabant is de laatste twintig jaar nog maar minimaal. Het overgrote deel (tot 8.000 nesten in 2005) zat ooit in de Groote Peel maar daar werden dit jaar nog maar 60 nesten geteld.
Op de Kraaijenbergse plassen zitten nu met een schamele 75 nesten de meeste Kokmeeuwen op eieren maar dat is wel een verdere afname van 128 in 2024 en 316 in 2023. In 2023 is vogelgriep uitgebroken, wellicht is het lagere aantal sindsdien een nawee van deze vogelgriepinfectie.
Visdief
Alle bij Sovon bekende visdiefkolonies werden geteld. De stern had dit jaar een behoorlijk goed jaar met 58 nesten, alleen 2022 was beter met 72 nesten. De drijvende kracht hierachter waren twee nieuwe kolonies bij de Hemelrijkse Waard (6 nesten) en bij de Brand, Zuiderkruis met 20 nesten. De kolonie op de Kraaijenbergse plassen had nu weer 30 nesten na een daling van 72 naar 42 naar 25 nesten in de voorgaande jaren.
Kleine Mantelmeeuw
Ook bij de Kleine mantelmeeuw ging het weer wat beter. In vijf kolonies zijn 78 nesten geteld. Naast een nieuwe kolonie bij de Rietvelden-West (5 nesten) werden er bij alle bestaande kolonies iets meer nesten (5 tot 10) geteld dan vorig jaar. Mogelijk is dit een effect van het verdwijnen van de grootste kolonie die er was (70 nesten) op een industrieel dak in Veghel dat in 2023 is gerenoveerd waarvan de broedparen zich nu in de regio verspreiden. We blijven bij Sovon zeer geïnteresseerd in dakkolonies die goed te tellen zijn! Als je zo’n kolonie kent horen we dat bijzonder graag!
Stormmeeuw, Zilvermeeuw en Zwartkopmeeuw
Met de andere grote meeuwen was het maar sprokkelen: toch nog 27 Stormmeeuwnesten waarvan 24 in de kolonie bij Budel-Dorplein die weer enigszins op lijkt te leven en mogelijk zeven zilvermeeuwnesten maar dat is maar een schatting van de ouderparen die rondvlogen omdat er niet op de daken gecontroleerd kon worden. Zwartkopmeeuwnesten worden al jaren niet meer gevonden in Oost-Brabant.
Een bijdrage van Leo Ballering, districtscoördinator zeldzame soorten en kolonievogels, oostelijk Noord-Brabant.
Joost van Bruggen
Meetnetcoördinator Kolonievogels
