Update Japanse Nachtegaal
De Japanse Nachtegaal is een kleine zangvogel die inheems is in delen van subtropisch Azië. De soort werd lange tijd wereldwijd verhandeld als kooivogel en is daardoor op verschillende plaatsen ontsnapt of vrijgelaten. Dit leidde tot gevestigde populaties in onder meer Hawaï, Japan en Réunion, en later ook in Europa. In 2020 is in Kijk op Exoten al aandacht besteed aan deze soort, omdat deze zich ook in Nederland zou kunnen vestigen.
In dit artikel geven we een update van de actuele situatie; dit naar aanleiding van het bericht dat er vlak over de grens in België sprake is van een beginnende vestiging van de soort.
Verspreiding in Europa
In Europa komen Japanse nachtegaalpopulaties van duizenden vogels voor in Zuidwest-Frankrijk en Noord-Italië. Daarnaast zijn er in de subtropische regio van Europa kleinere vestigingen van een honderdtal vogels in Centraal-Portugal. Er is een kleinere vestiging in Centraal-Italië en een snel toenemende populatie bij Barcelona (figuur 1). Opvallend is een populatie van ongeveer 200 vogels net ten noorden van Parijs, in het Forêt de Montmorency, wat een indicatie is dat de soort ook in minder warme streken kan overleven in het wild. In Groot-Brittannië is mogelijk sprake van een beginnende populatie in de regio Somerset-Wiltshire, waar waarnemingen van meerdere vogels zijn gedaan. Dit is ook in België het geval.
Japanse Nachtegalen in de Fonteintjes bij Zeebrugge
In het Vlaamse natuurgebied De Fonteintjes, gelegen in de duinen bij Zeebrugge, worden sinds 2025 geregeld Japanse Nachtegalen waargenomen, verspreid over het gebied. In september 2025 is er met succes gebroed. In maart 2026 werden er vijf vogels waargenomen, maar de soort blijkt lastig te tellen. Omdat er zorgen zijn over de ecologische impact, zoals concurrentie met inheemse zangvogels en het bevorderen van de verspreiding van invasieve struiken zoals boksdoorn en mahonie, voert het Belgische Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) onderzoek uit naar de aanwezigheid en activiteit van de Japanse Nachtegaal in De Fonteintjes.
Door een combinatie van systematische veldwaarnemingen en passieve akoestische monitoring met automatische geluidsrecorders wordt nagegaan waar de soort voorkomt en hoe hij het gebied gebruikt. Daarbij wordt geprobeerd om aanwezige vogels te vangen met mistnetten. Deze zullen worden onderzocht en geëuthanaseerd; men wil voorkomen dat er een uitdijende populatie ontstaat.
Update Nederland
De Fonteintjes ligt op slechts 15 kilometer van Zeeuws-Vlaanderen. Mede daarom is het interessant om te kijken naar de recente ontwikkelingen in Nederland. Losse waarnemingen laten vooralsnog een onveranderd beeld zien van sporadisch voorkomen in het wild. Wel wordt de soort de laatste jaren jaarlijks gemeld uit 2-4 atlasblokken (5x5 km) (figuur 2). Het gaat hierbij meestal om eenlingen, die kortstondig aanwezig lijken. Alleen bij Maastricht werden dit jaar twee vogels bij elkaar gezien, maar dit betrof een eenmalige waarneming.
Soms wordt een vogel meerdere maanden op dezelfde plek waargenomen, zoals bij Aalten (GE) en Heiloo en Egmond aan de Hoef (NH), maar ook deze zijn recent niet meer gemeld. Er zijn geen aanwijzingen voor beginnende populaties. Er zijn geen waarnemingen bekend uit het zuidwesten van het land (in Zeeuws-Vlaanderen) nabij de Belgische grens. Ondanks zijn kleurrijke verschijning is de soort lastig detecteerbaar en is het niet uit te sluiten dat ze in minder vaak onderzochte gebieden toch voorkomt.
Waar zou je de soort kunnen verwachten en hoe kun je hem herkennen?
De Japanse Nachtegaal is een kleine, kleurrijke zangvogel van ongeveer 15 centimeter lang, met een opvallende rode snavel en oranjegele keel en borst. Desondanks is de soort vaak moeilijk te zien te krijgen, omdat hij meestal verborgen leeft in dichte struiken en ondergroei. De soort heeft wel een luide zang die lijkt op die van Zwartkop en Roodborst. In Nederland is de soort waargenomen in bebouwd gebied, vaak in tuinen, maar ook in gebieden met bosjes en struiken, zoals in de duinen; vaak in de buurt van water. Dit komt overeen met waar de soort elders in Europa, waaronder De Fonteintjes, voorkomt.
Waarnemingen kunnen worden doorgegeven via: waarneming.nl of telmee.nl.
Kijk op exoten
Dit artikel verscheen in de nieuwsbrief Kijk op Exoten. Deze nieuwsbrief maakt onderdeel uit van het Signaleringsproject Exoten, dat op initiatief van het Team Invasieve Exoten (Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit) is opgestart.
André van Kleunen
Senior adviseur vogelecologie
