Steltkluut in Zeeland: pionier met opstartproblemen
Met zijn onwaarschijnlijk lange, roze poten en strakke zwart-witte verenkleed is de Steltkluut een opvallende verschijning in het Zeeuwse. Traditioneel kennen we deze vogel vooral van zonnige vakanties in Zuid-Europa, maar de soort is bezig met een spectaculaire opmars naar het noorden.
Toen de Avifauna Zeelandica verscheen, met daarin de vogelgegevens tot en met het jaar 2020, verbaasden we ons al over de toegenomen aantallen Steltkluten in onze provincie. Maar als we nu met de kennis van vandaag terugkijken, valt die toenmalige groei volledig in het niet bij de ware explosie aan waarnemingen in de jaren die daarop volgden.
Vluchten voor de droogte
Deze stijgende lijn wordt ongetwijfeld gedreven door klimaatverandering. De aanwezigheid van de Steltkluut in Zeeland (en heel Nederland) hangt nauw samen met de weersomstandigheden in Zuidwest-Europa. Arjan Boele toonde een duidelijk omgekeerd verband aan: hoe minder neerslag er in de winter en het vroege voorjaar in Zuid-Europa valt, hoe meer Steltkluten onze kant op komen. Wanneer de ondiepe moerassen in bijvoorbeeld Spanje opdrogen, trekken de vogels noodgedwongen verder naar het noorden, op zoek naar geschikte foerageer- en broedgebieden. En die zijn er in Zeeland meer dan voldoende.
Toch laat de natuur zich niet altijd vangen in strakke weermodellen. Neem de afgelopen periode: 2023 was een uitgesproken droog jaar in Zuid-Europa, wat de komst van veel steltkluten verklaarde. Maar in 2025 en 2026 was het zuiden juist buitengewoon nat, en toch zagen we in Zeeland grotere aantallen Steltkluten opduiken dan in de periode vóór 2020 het geval was. De soort lijkt zich hier dus steeds meer te willen vestigen, ongeacht de hoeveelheid neerslag in het zuiden.
Broedsucces
Hoewel de vogels de weg naar onze natuurgebieden en inlagen feilloos weten te vinden, betekent dat nog niet dat ze hier ook floreren. Het broedsucces in Zeeland is simpelweg erg laag. Kijken we naar de situatie in 2026, dan illustreren de cijfers dit probleem pijnlijk: op basis van de informatie die tot nu toe ingevoerd is, zijn er dit jaar slechts twee broedgevallen in Zeeland vastgesteld, allebei zonder broedsucces.
De elegante steltlopers lopen in onze provincie tegen een paar flinke uitdagingen aan. Predatie van eieren en kuikens eist een flinke tol. Daarnaast kampen ze, paradoxaal genoeg in ons natte landje, tijdens het broedseizoen met het risico op uitdroging van hun vaak ondiepe foerageergebieden. Ook dit jaar is alles weer helemaal uitgedroogd. En dan is er nog de concurrentie: in de Zeeuwse wateren moeten ze de felle strijd om ruimte en voedsel aangaan met een gevestigde inwoners waaronder de gewone kluut
De Steltkluut heeft Zeeland inmiddels definitief op de radar staan. Maar of de soort er de komende jaren in slaagt om naast een opvallende zomergast ook een succesvolle Zeeuwse broedvogel te worden, is nog maar zeer de vraag. Tot die tijd blijft elke ontmoeting met deze ranke steltloper in ieder geval een prachtig extraatje.
- Mario Aspeslagh (districtscoördinator Zeeland)
