Houtduif

Wetenschappelijke naam

Columba palumbus

Engelse naam

Common Wood Pigeon

Rode Lijst

-

Ramsar 1%

-

Broedpopulatie

400.000-500.000 (1998-2000)

Geschat maximum winter/doortrek

zeer groot aantal

Houtduif

Columba palumbus

Methode

Territoriumkartering

Tijd van het jaar

Begin februari t/m september

Datumgrenzen

20 april t/m 31 juli

Tijd van de dag

Vooral in de ochtend.

Aanwijzingen

Zang (vanaf zitplaats), balts (vluchtje met vleugelgeklap, let op begin- en eindpunt), paartjes in broedhabitat (rivaliserende paren worden met vleugelgeklapper verdreven) en aanwijzingen voor nest: vooral transport van nestmateriaal, met veel geklapper uit dichte struik/boom opvliegende vogel, piepende nestjongen. Bij hoge dichtheden (dichte sparrenbosjes) is speciale aandacht voor nesten gewenst (zie Bijzonderheden) of wordt hoogste aantal tegelijkertijd aanwezige paren/zingende vogels aangehouden.
LET OP: soort verdedigt vaak maar zeer klein gebied (soms alleen nestboom).Zeer lang broedseizoen met veelvuldige mislukkingen van nesten (vooral in eerste helft seizoen), waarna nieuwe nesten gebouwd worden, soms op andere plekken. Concentreer de aandacht op een korte periode (bij reguliere kartering mei-juni, bij soortgerichte kartering juli-augustus). Foeragerende individuen of paren kunnen op grote afstand van het nest vertoeven en worden niet meegeteld.

Interpretatie

Nestindicatieve waarneming (nestbouw, nestbezoek, bezet nest) telt altijd.


In geval van paar in broedbiotoop, zang en/of balts:
bij 1-12 geldige bezoeken: 1 waarneming in de periode 20 april t/m 31 juli
bij 13+ geldige bezoeken: 2 waarnemingen waarvan 1 in de periode 20 april t/m 31 juli

Fusieafstand

300 m

Bijzonderheden

Bezette nesten (broedende vogel zichtbaar, pluisjes en in jongenstadium uitwerpselen op nestrand) zijn voor het in blad komen van bomen vaak goed zichtbaar, daarna alleen bij systematisch en fijnmazig onderzoek te vinden. Vogels kunnen 'schijnbroeden' (zit in broedhouding op leeg nest). Pas op bij benadering van nest: soort is verstoringsgevoelig en witte eieren zijn bij afwezigheid van oudervogel gemakkelijke prooi voor predatoren. Grommende roep vanuit boom of struik is sterke aanwijzing voor aanwezigheid van nest ('nestgrom', schor 'oe').

Broedbiologie

Broedt in allerlei landschappen met bomen en struiken, inclusief stedelijk gebied (en daar soms opvallend talrijk). Eileg van half maart tot in oktober, niet zelden ook eerder of later (maar piek valt in veel gebieden in juli-augustus). Twee tot drie broedsels per jaar, meestal 2 eieren, broedduur 16-17 dagen, nestjongenperiode 28-29 dagen, jongen op leeftijd van 35 dagen volledig vliegvlug.

Broedtijd

Houtduiven ontbreken alleen in de meest boomloze landschappen. De dichtheden zijn het hoogst in kleinschalig agrarisch cultuurland en stedelijk gebied. In grote bosgebieden is de Houtduif vaak schaars. Sinds ongeveer 1975 namen de aantallen in bossen en soms ook cultuurland op de zandgronden af. Vermindering van voedselaanbod, onder andere door de omschakeling van graanteelt op maïsverbouw, was de vermoedelijk belangrijkste factor. Tegelijkertijd namen de aantallen in stedelijk gebied sterk toe. De soort is hier tegenwoordig een van de talrijkste broedvogels. Hij is de Turkse Tortel, die stedelijk gebied eerder koloniseerde, in veel gebieden voorbijgestreefd.

Buiten broedtijd

Houtduiven zijn het hele jaar in Nederland aanwezig. In de winter wordt de eigen populatie, grotendeels standvogels, aangevuld door Duitse en Scandinavische vogels. De winteraantallen zijn het hoogst op de zandgronden, waar ook slaapplaatsen van vele duizenden Houtduiven zijn. De winteraantallen worden deels bepaald door de hoeveelheid voedsel (eikels, beukennootjes, overgebleven graan en mais) en kunnen van jaar op jaar sterk verschillen. De trek is vooral opvallend ten zuidoosten van de lijn Enschede-Eindhoven. Tussen half oktober en half november noteren trektellers hier soms tienduizenden Houtduiven (of zelfs meer) per dag. De voorjaarstrek, waarbij de aantallen veel lager zijn, speelt zich hoofdzakelijk in maart af.