Gele kwikstaart

Wetenschappelijke naam

Motacilla flava

Engelse naam

Blue-headed Wagtail

Rode Lijst

Gevoelig

Ramsar 1%

-

Broedpopulatie

40.000-50.000 (1998-2000)

Geschat maximum winter/doortrek

vrij groot aantal

Gele Kwikstaart

Motacilla flava

Methode

Territoriumkartering

Tijd van het jaar

Begin april t/m eind juli

Datumgrenzen

15 april t/m 20 juli

Tijd van de dag

Gehele dag; zangactiviteit het hoogst in de ochtend, met zwakke tweede piek in namiddag.

Aanwijzingen

Zang (zowel in vlucht als vanaf de grond of paaltje etc.), alarm (zelfde, vooral opvallend als er jongen zijn), nestbouw, transport van voedsel of ontlastingspakketje. Soms in kleine clusters meerdere paren bijeen broedend en dan gemakkelijk te onderschatten; let speciaal op frequente lage baltsvluchten met opgezette veren en versnelde vleugelslag, en besteed extra aandacht aan 'uitsluitende waarnemingen'. Eventueel, en indien het terrein het toelaat, een fijnmazige insteek maken.
LET OP: doortrek tot in mei en vanaf half juli. Doortrekkers zingen waarschijnlijk weinig, maar kunnen zich in vergelijkbare habitats ophouden als broedvogels. Zang van broedvogels valt stil als ze gepaard raken. In gebieden met hoge dichtheden extra aandacht besteden aan gelijktijdig aanwezige aantal mannetjes; eventueel en indien mogelijk een insteek in het terrein maken (in akkerland via spuitsporen). Voedsel kan tot op 1 km buiten territorium worden gezocht, bijv. op pas gemaaid grasland. Paren met uitgevlogen jongen alleen meetellen als de jongen nog (zeer) korte staartjes hebben (kunnen anders forse afstanden afgelegd hebben).

Interpretatie

Nestindicatieve waarneming (nestbouw, transport voedsel of uitwerpselen, alarm) telt altijd.

In geval van zang en/of balts:
bij 1-6 geldige bezoeken: 1 waarneming in de periode 15 april t/m 20 juli
bij 7-13 geldige bezoeken: 2 waarnemingen waarvan 1 in de periode 15 april t/m 20 juli
bij 14+ geldige bezoeken: 3 waarnemingen waarvan 1 in de periode 15 april t/m 20 juli

In overige gevallen (adult in broedbiotoop, paar in broedbiotoop):
bij 1-6 geldige bezoeken: 1 waarneming in de periode 1 juni t/m 20 juli
bij 7-13 geldige bezoeken: 2 waarnemingen waarvan 1 in de periode 1 juni t/m 20 juli
bij 14+ geldige bezoeken: 3 waarnemingen waarvan 1 in de periode 1 juni t/m 20 juli

Fusieafstand

300 m

Bijzonderheden

Noordse Kwikstaart, kenbaar aan donkere kop, trekt door vanaf eind april (doorgaans in groepsverband), met piek soms pas half mei of nog later.

Broedbiologie

Bodembroeder, nestelt in open landschappen, tegenwoordig vooral op bouwland (hakvruchten, graan, klaver, koolzaad etc.), in mindere mate (extensief) grasland en ruderaal terrein, schaars ook in meer natuurlijke habitat (veen, natte heide).
Eileg van eind april tot in juli, met piek in mei en begin juni. Een tot twee broedsels per jaar (eerste vanaf eind april, tweede vanaf begin juni), meestal 5-6 eieren, broedduur 12-14 dagen, nestjongenperiode 10-13 dagen, jongen daarna binnen enkele dagen goed vliegend.

Broedtijd

De Gele Kwikstaart is tegenwoordig vooral akkervogel. Hij bereikt de hoogste dichtheden in open akkerland op kleigronden, met name in Noord- en Zuidwest-Nederland en hier en daar in het rivierengebied en Flevoland. De soort is grotendeels verdwenen uit de graslanden, die tot enkele tientallen jaren geleden de favoriete broedbiotoop vormden. Het voorkomen aldaar blijft nagenoeg beperkt tot gebieden met aangepast beheer. De landelijke aantallen vertonen opmerkelijke schommelingen die deels te maken hebben met de neerslaghoeveelheden in de Sahel, het overwinteringsgebied. Op de langere termijn is onduidelijk in hoeverre de sterke afname in graslanden is gecompenseerd door toename op bouwland.

Buiten broedtijd

Eind maart verschijnen de eerste Gele Kwikstaarten, maar de meerderheid arriveert in april. Tot ver in mei trekken grote aantallen door, met de piek begin mei. Langs de kust kan bij krachtige (zuid)oostenwinden stuwing optreden, met name bij Breskens en de Eemshaven. Vanaf eind juli wordt de soort schaars op de broedplaatsen. Doortrek treedt vooral op tussen half augustus en begin oktober, met de piek eind augustus en begin september.