Waarom gaat de Wilde Eend achteruit?

Vrouwtje Wilde Eend met kuikens | Harvey van Diek

De Wilde Eend, één van onze bekendste watervogels, was vorig jaar volop in het nieuws: de soort gaat namelijk in aantal achteruit. Een verkennend onderzoek heeft laten zien dat het probleem waarschijnlijk ligt in de kuikenfase. Om het raadsel verder te achterhalen is geld nodig voor zenders. 

Sinds 1990 zijn de aantallen broedvogels van de Wilde Eend met ca. 30% afgenomen. Ook de Nederlandse winterpopulatie, bestaande uit eigen en buitenlandse vogels, neemt recent af (met 25-30% sinds 2000). Opmerkelijk is dat de Krakeend, een soort die ecologisch nauw verwant is aan de Wilde Eend, in Nederland zowel in het broedseizoen als daarbuiten juist is toegenomen. 

Wilde Eend gaat achteruit Sovon Vogelonderzoek Nederland

Voorstudie Wilde Eend

Deze ontwikkelingen waren aanleiding voor het ministerie van EZ en Bij12 om Sovon Vogelonderzoek Nederland opdracht te geven dit nader te onderzoeken. In samenwerking met het Vogelstrekstation heeft Sovon de bestaande kennis omtrent de Wilde Eend en Krakeend gebundeld in een beknopte voorstudie (van den Bremer et al. 2015)

Overleving kuikenfase

Eén van de belangrijkste uitkomsten van de voorstudie is dat het probleem voor de Nederlandse Wilde Eenden niet zit in een afnemend nestsucces of een verminderde overleving. Het nestsucces (percentage nesten dat ten minste 1 uitgelopen jong voortbrengt) is op de lange termijn gelijk gebleven zonder duidelijke schommelingen.

De jaarlijkse overleving van in Nederland geringde eenden is zelfs toegenomen. Deze hogere overleving komt waarschijnlijk mede tot stand door het sterk afgenomen afschot in Nederland.

Het stabiele nestsucces en een lichte toename in overleving in een afnemende populatie maken het aannemelijk dat het probleem voor de Wilde Eend in de kuikenfase zit. Wat er precies speelt in deze fase is onduidelijk: Worden er minder kuikens groot? Waar ligt dit dan aan? En waarom geldt dit niet voor andere eendensoorten?

Financiers gezocht

Kortom, vervolgonderzoek is noodzakelijk. Sovon zoekt daar nog financiers voor. Ben je een partij die wil en kan bijdragen? Neem dan contact op met Julia Stahl.

De Wilde Eend is nog steeds een talrijke soort en kent een wijde verspreiding. Het is echter wel de zoveelste vogelsoort van het boerenland waarmee het slecht gaat. Om de trend te kunnen ombuigen is het van belang om de oorzaak te vinden en maatregelen te kunnen treffen.

Vervolgonderzoek met zenders

Om inzicht te krijgen in de kuikenoverleving moeten eenden systematisch worden gevolgd vanaf het moment van uitkomen tot het vliegvlug worden. Deze waarnemingen worden aanzienlijk nauwkeuriger wanneer de vrouwtjes met kuikens individueel herkenbaar worden gemaakt. Immers, op deze manier kan ook het compleet verdwijnen van kuikens worden opgemerkt.

Geëigende methoden om vogels individueel herkenbaar te maken zijn het kleurringen of zenderen van vogels. Kleurringen is geen optie, omdat de vogels hiermee niet kunnen worden opgespoord en bij eenden slecht afleesbaar zijn in hogere vegetatie. Zenders en loggers bieden hierbij uitkomst. Het plan is daarom vrouwtjes met kuikens te volgen met een radiozender.

Als we naast de vrouwtjes ook een deel van de kuikens met een zender kunnen uitrusten, komen we nog meer te weten over de daadwerkelijke doodsoorzaken van kuikens. We weten echter niet goed wat de effecten van de zenders op de kuikens zijn. Omdat niet helemaal zeker is of eendenkuikens hinder kunnen/zullen ondervinden van een zender zullen in de vorm van een pilot een klein aantal kuikens met een zender worden uitgerust.

Resultaten vervolgonderzoek

Het plan is om de resultaten van het onderzoek breed uit te dragen, onder andere via workshops voor terreinbeheerders waarin we ingaan op hoe beheer ten behoeve van de Wilde Eend kan worden geoptimaliseerd. Maar voor we zover zijn, moet het onderzoek eerst van start. Hopelijk willen verschillende provincies en andere partijen bijdragen!

Wil je als particulier het onderzoek steunen? Word dan supporter van de Wilde Eend voor de Vogelatlas. De Vogelatlas is cruciaal voor het vergaren van kennis over aantallen en verspreiding.