Sprinkhaanzanger, een van de eerste soorten waarvan de zang bij gehoorafname niet meer opgepikt wordt. Foto: Harvey van Diek

Hoor jij nog alle vogelsoorten?

Broedvogels tellen gebeurt deels op gehoor, in het bijzonder in bos en moeras. Zorgt een hogere leeftijd voor het missen van soorten en lagere aantallen? Of zijn concentratie en ervaring medebepalend? Arend van Dijk (68) en Albert de Jong (27) gingen samen op pad voor de Volkskrant.

“Je zou het een telwedstrijdje kunnen noemen”, aldus de Volkskrant, die verslag deed. Gedurende vijf minuten noteerden Albert en Arend op hetzelfde punt de soorten die ze hoorden. De verschillen vielen mee.

Gehoor en betrouwbaarheid tellingen 

Aanleiding voor de vergelijking in het veld is de regelmatig terugkerende vraag hoe betrouwbaar de broedvogeltellingen zijn, aangezien relatief veel wat oudere tellers meedoen (met een mogelijk afnemend gehoor). 

Ouder wordende oren krijgen vaak moeite met hele hoge tonen (denk aan zingende Goudhanen, Sprinkhaanzangers), soms ook met heel lage tonen (Roerdomp). Zouden vogelaars die lang meedoen sluipenderwijs wat soortjes kwijtraken door gehoorproblemen?

Er zijn geen aanwijzingen dat broedvogeltrends minder betrouwbaar zijn. Onze landelijke trends sinds 1990 laten voor ‘beruchte  soorten’ als Goudhaan en Sprinkhaanzanger toenames zien. Niet de afnames die je zou verwachten als ouder wordende vogelaars deze soorten in toenemende mate gaan missen (al kan de trend in werkelijkheid natuurlijk nóg positiever geweest zijn). 

Wel aandacht voor invloed gehoor

Toch is het een factor die we serieus nemen. Zo stimuleren we verjonging van ons tellerscorps. We geven cursussen en ontwikkelen apps en software, waardoor de administratie bij het tellen (waar vooral jongere tellers een hekel aan hebben) een fluitje van een cent is. Anderzijds gaan we, met het CBS, onderzoeken in hoeverre er mogelijk toch een leeftijd gerelateerde component aan sommige trends zit. Als dat zo is, kunnen we wellicht correctiefactoren inbouwen.

Concentratie en ervaring 

Naast gehoor spelen ook andere factoren een rol in het wel of niet waarnemen van soorten. In de laatste alinea van het Volkskrant-artikel komt bijvoorbeeld nog een ander aspect naar voren: concentratie. Tijdens het experiment luisteren de heren geconcentreerd en nemen ze ongeveer dezelfde aantallen waar. Eenmaal lopend en kletsend, hoort Albert sommige soorten eerder en vaker  dan Arend. Een kwestie van concentratie, is de ervaring van Arend. “Dat had ik ook toen ik jonger was en is mede de reden dat ik zelden met meer personen tegelijk broedvogels ga inventariseren.”

Kortom, vogels tellen is mensenwerk. Er zijn vele factoren van invloed op waargenomen soorten en aantallen, maar laat dat het tellen vooral niet weerhouden! Juist door de gestructureerde insteek van telprojecten zijn we goed in staat om te corrigeren voor de meest voorspelbare handicaps. En daar waar nodig gaan we op zoek naar passende oplossingen.

Lees meer over gehoor

Reactie toevoegen