Johan Stuart tijdens een telling

Slaapplaatsteller in de Kijker | Johan Stuart

Hoeveel Halsbandparkieten komen er eigenlijk voor in Nederland en waar komen ze precies voor? Dat zijn vragen die we als Sovon graag zouden willen beantwoorden. Op de gemeenschappelijke slaapplekken tellen is een bijzonder goede methode voor deze soort. Alleen het blijft een verdraaid lastige klus om dit te doen. Johan Stuart telt al een aantal jaren in de avonduren bij specifieke bomen in Haarlem. Soms wel meer dan 400 Halsbandparkieten in een boom. Maar hoe telt hij die?

Wie is Johan Stuart?

Johan (geboren in 1958) begon in zijn kinderjaren naar vogels te kijken rondom Haarlem. Maar toen hij in 1981 lid werd van de Vogelwerkgroep Zuid-Kennemerland (toen nog Haarlem) leerde hij pas echt de kleine bruine zangertjes, de zang en de trekroepjes herkennen. Hij werd actief vanaf die tijd binnen de Vogelwerkgroep. Hij doet mee met allerlei Sovon-tellingen: maar zijn belangrijkste rol tegenwoordig is het geven van cursussen en het begeleiden van de Jeugdvogelclub binnen de Vogelwerkgroep. Dit laatste is de belangrijkste reden dat hij in 2020 door Sovon werd uitgroepen tot Vrijwilliger van het Jaar 2020.

Hoe is het begonnen?

Een andere Haarlemse vogelaar Erik Wokke had ontdekt waar de eerste Halsbandparkieten in Haarlem sliepen, ergens op een kruispunt van drukke wegen in Haarlem-Schalkwijk telde hij in 2004 133 vogels. Het is belangrijk om deze nieuwe exoot in aantallen te volgen en dat kan het handigst op de slaapplaats. Hier groeperen ze uit een groot gebied samen, en zijn ze makkelijk te volgen.

Vanaf 2010 heb ik die tellingen overgenomen, omdat Erik Wokke verhuisd. Wij doen het samen met een hele groep wisselende tellers. Zo’n grote klus is het ook weer niet. Het gaat slechts om twee avonden in de winterperiode. Interessant is het onderzoek dat een van de tellers van onze groep, Marco van Wieringen, op de slaapplaats deed in 2014. Tijdens de tellingen van Marco kwam hij erachter dat tussen 5 mei en de tweede helft van juni  het aantal getelde vogels op de slaapplaats van 432 tot maximaal 937 exemplaren toe. Vanaf halverwege mei liepen de aantallen op en verschenen waarschijnlijk de eerste vrouwtjes met hun jongen op de slaapplaats. Dit was destijds nog niet eerder waargenomen en onderzocht.

De slaapplaats in Haarlem-Schalkwijk is niet altijd bezet. Ze slapen ook wel op andere plekken. Mogelijk wordt zo’n verhuizing veroorzaakt doordat een Havik of Slechtvalk die de slaapplaats bezoekt. Het is dus heel belangrijk vóór de simultaantelling te controleren of ze op de vaste slaapplaats slapen. Is dat niet zo, dan is het zoeken geblazen naar de slaapplaats die op dat moment gebruikt wordt. Het volgen van de vogels in de schemering is dan de juiste werkwijze.

Tropische vogesl tijdens arctische omstandigheden

Tijdens een telling in januari met uiterst guur weer, harde oostenwind, vriezend weer en sneeuw troffen we maar een paar vogels op in de slaapboom. De Halsbanden zaten maar een beetje zielig in de takken. Wij hadden het immens koud en konden ons voorstellen dat zo’n tropische het nog veel kouder zou kunnen hebben. Maar kennelijk overleven de vogels dit wel. Ik denk dat er tijdens dit soort omstandigheden ook veel vogels in hun broedhol bleven slapen.

Razend snel vliegen ze naar de slaapboom

We starten ongeveer een uur voor zonsondergang, maar de meeste telactiviteiten vinden plaats na zonsondergang. De Halsbandparkieten verzamelen op vaak dezelfde plekken voor. Vandaar vliegen ze in redelijk grote groepen naar bomen rondom de slaapboom. Ze zitten nog even hoog in de bomen en zijn dan erg luidruchtig. Tot slot vliegen ze alleen of in kleine groepen de slaapboom in. Ze zoeken dan ook meer het hart van de boom op. Na ongeveer een half uur zijn ze stil. Dat invliegen gebruiken we in Haarlem om ze te tellen. We werken dan met twee tellers en een notulist. Zo kunnen we vrij precies tellen hoeveel vogels de slaapboom invliegen. Het is ondoenlijk om de aantallen te tellen als de vogels allemaal in de slaapboom zitten. Je hebt weinig licht en met al die takken krijg je heel moeilijk een idee van de aantallen. We nemen wel een verrekijker mee, maar het tellen doen we met het blote oog, gewoon omdat ze heel snel langs schieten.

Het is ondoenlijk om andere dingen zoals geslacht of leeftijd te noteren. Het invliegen gaat zo snel. Wel zien we af en toe ook een gele of blauwe kleurvariant van de Halsbandparkieten. Eerst sliep ook de kleine populatie Grote Alexanderparkiet samen met de Halsbanden. De laatste jaren verschijnen de Grote Alexanders niet meer. Kennelijk slapen die elders. Dat is nog een leuke klus om hun slaapplaats te zoeken zodat we ook hun populatiegrootte kunnen volgen.

Toenemend aantal slaapplaatsen – Hulp is nodig!

Het leuke is dat je door een slaapplaats te tellen, veel kan ontdekken. Zo weten we dat ook de vogels van boven het Noordzeekanaal in Haarlem slapen. Kennelijk is de soort zich vanuit Haarlem aan het uitbreiden naar het noorden. Tussen 2018 en 2019 bleek het aantal vogels flink af te nemen op de Haarlemse slaapplaats van ongeveer 1100 tot 750 individuen. Nadat ik www.waarneming.nl ging afspeuren, bleken er slaapplaatsen te zijn ontstaan in Heemskerk en in Castricum. Kennelijk slaapt de nieuwe populatie niet meer ten zuiden van het Noordzeekanaal.

We willen met onze gegevens graag nog een artikel schrijven over de aantallen en de verspreiding voor de Fitis, het blad van de Vogelwerkgroep Zuid-Kennemerland. Nu ik met pensioen ben, hoop ik meer tijd te hebben voor dit schrijfwerk.

Binnen ons werkgebied is de populatie nog steeds aan het groeien, maar doordat ze nieuwe slaapplaatsen betrekken in andere delen van Noord-Holland, zijn simultaantellingen heel belangrijk.
Daarom is hulp tijdens de tellingen op verschillende locaties hard nodig. In heel Nederland!

Landelijke tellingen op zaterdag 18 dec en 15 jan. Doe mee!

De aankomende teldata van de (landelijke) slaapplaatstellingen van Halsbandparkieten zijn 18 december en 15 januari a.s. Als er bij jou in de buurt een slaapplaats locatie van Halsbandparkieten is dan kun je deze heel makkelijk in tekenen op de website van Sovon en kan tijdens de genoemde data meetellen. Ook worden er nog tellers gezocht op bestaande slaaplocaties.

Dit geeft meer inzicht in de verspreiding en aantallen van deze tropische verrassing. Help mee!

Slaapplaats met heel wat Halsbandparkieten | Foto: Johan Stuart