De Petten is een vaste overwinteringsplek van Dwergganzen | Foto: Harvey van Diek

Ganzen en zwanen: winterse trekbewegingen

We hebben nog weinig zicht op de aantallen in januari, omdat vanwege covid-19 de midwintertelling over een wat langere periode was uitgesmeerd dan gebruikelijk en de Waddenzee pas in het laatste januari-weekeinde werd geteld.

Weinig trekbewegingen

Afgezien van opvallende noordwaartse trek van Kolganzen op 1 januari, slaaptrek en last-minute ook vorsttrek (op 30 januari, waarschijnlijk samenhangend met forse sneeuwval in Noord-Duitsland) werden op de Nederlandse trektelposten tot dusverre weinig trekbewegingen gezien (trektellen.nl). Dat er wel degelijk bewegingen plaatsvonden laten de vele halsbandaflezingen op www.geese.org zien. Interessant zijn vooral de verplaatsingen van de 35 Toendrarietganzen die op 19 oktober door Gerard Müskens, Youri van der Horst en anderen werden geringd bij een zandafgraving in Noord-Limburg. Veel van deze vogels waren al ruim voor de jaarwisseling in Duitsland (vroegste op 14 november), enkele zelfs in Polen (15 december). Het  Poolse uitstapje beviel kennelijk minder goed, want deze vogels zijn – mogelijk vanwege de invallende koude in Oost-Europa rond half januari- deels weer teruggekeerd: enkele naar Noord-Limburg, andere naar Mecklenburg-Vorpommern. In mijn eigen regio aan de Duitse Niederrhein vliegen de laatste weken ook vaker groepjes Toendrarietganzen in alle richtingen schijnbaar doelloos heen en weer (vaak hoge trek, aan de grond geen waarnemingen), kennelijk zoekende naar geschikte voedselgebieden.

Dwergganzen onder de radar

De bekende groep Zweedse Dwergganzen wordt al vanaf 14 december regelmatig in Petten NH gezien, aanvankelijk tot maximaal 53 individuen, maar inmiddels veel minder (figuur 1). Vanaf hun aankomst in de tweede helft van september zitten deze vogels normaliter lange tijd in het Oudeland van Strijen, maar verkassen ze daar bij lage temperaturen (vermoedelijk vanwege de voedselsituatie). Dit seizoen waren ze eind december nog even terug in Strijen, maar sinds de jaarwisseling helemaal niet meer (terwijl er wel wordt gezocht). Uit de aantallen die de laatste tijd in Petten worden gemeld (maximaal 38) blijkt dat ruim een kwart van de vogels 'zoek' is, sommige dagen nog meer. Zitten die elders in de regio, of helemaal ergens anders? In een eerder seizoen doken ze in een koudere periode o.a. op rond de Reeuwijkse Plassen en andere locaties in het Groene Hart, maar ook daar zijn tot dusverre geen waarnemingen gedaan, terwijl in ieder geval bij de midwintertelling veel gebieden zijn bezocht en op Dwergganzen is gelet. Het is wel aannemelijk dat de vogels ook nog steeds in Nederland zijn, maar kennelijk op locaties waar ze minder snel in de telescoop komen.

Elders in het land solitaire individuen

De waarnemingen elders in het land, meestal van ongeringde solitaire individuen (diverse gebieden), een paar zonder jongen bij Overasselt in Gelderland bij de midwintertelling en zelfs mengparen met Kolgans (recente waarnemingen aan de IJssel bij Ellecom en aan de Waal bij Echteld, laatste met 2 jongen) zijn waarschijnlijk eerder van Russische origine. Vaak zitten ze in groepen Kolganzen of Toendrarietganzen, al naar gelang de regio waar ze worden gevonden. Weliswaar zitten er in de 'Zweedse' groep ook meer dan 20 ongeringde dieren (deels gepaard met geringde vogels), maar het is niet erg waarschijnlijk dat die vogels in hun eentje 'uitbreken' en elders in het land bij andere ganzen gaan zitten.

Figuur 1. Dagelijkse waarnemingen van Dwergganzen in Nederland in 2020/2021 (voornamelijk waarneming.nl) in het Oudeland van Strijen en Petten.

 

Nieuwe Sovon-rapporten over Dwergganzen

In de afgelopen tijd bracht Sovon in opdracht van het Zweedse beschermingsprogramma twee rapporten uit met informatie over de overleving en populatiedynamiek van de Zweedse Dwergganzen (op basis van kleurringaflezingen). Beide zijn als pdf op te halen: