Balts vindt soms al plaats in de winter | Foto: Harvey van Diek

Brilduiker, fraaie wintergast

De Brilduiker behoort tot een van de mooiste wintergasten in ons land: vooral de zwartwitte mannetjes, maar ook de minder opvallende vrouwtjes mogen er zijn.

Herkenning goudoog

Mannnetjes hebben een donkergroene kop en op de wangen een witte vlek, alsof hij een knijpbril op zijn snavel heeft. Het gele oog valt op en de Engelse naam Goldeneye refereert daaraan. Staart en rug zijn zwart bij de man, het onderlijf en de flanken wit. Vanaf de zwarte rug lopen hele fijne zwarte 'potloodstreepjes' over de witte achtervleugel. Vrouwtjes zijn asgrijs gekleurd met een bruine kop en witte halsband. Beide seksen hebben een grijze snavel, maar het vrouwtje heeft meestal een geeloranje snavelpunt. Bij de eerstewinter vogels ontbreekt de geeloranje snavelpunt en witte halsband en het oog is nog niet felgeel. Opvallend kenmerk van de brilduiker is het wat puntige hoofd. In vlucht zijn ze tevens te herkennen aan de fluittoon die hun vleugels voortbrengen.

Vooral grote waterpartijen in trek

Het broedgebied van de soort strekt zich uit van Rusland tot West-Europa. De Nederlandse wintergasten komen waarschijnlijk uit Fenno-Scandinavie en Rusland. De belangrijke concentraties zijn in de Delta (inclusief kustzone), het Beneden-Rivierengebied, IJsselmeer, Randmeren en delen van de Waddenzee. Daarnaast in lagere aantallen maar wel overal op alle tracjecten van de Rijntakken en langs de Maas. Voor het overige zijn met name plassen en meren in trek.

Ontwikkeling negatief: voedsel of opwarming?

Het aantal Brilduikers is vanaf de eeuwwisseling afgenomen. Dit heeft zich vooral gemanifesteerd in de Zoute Delta, Regionale gebieden en Waddengebied. In de Zoete Rijkswateren is er een lichte afname over langere periode en recent stabiel. In de Randmeren (Veluwemeer) is er een toename vastgesteld en dit is waarschijnlijk te danken aan verbeterde waterkwaliteit. Hierdoor een uitbreiding van kranswieren en meer macrofauna (Henks et al. 2017). Ook een (lichte) toename in het Hollands Diep en Volkerak-Zoommeer door verbetering van de waterkwaliteit. In het Markermeer, matige waterkwaliteit, zijn de aantallen sterk afgenomen. Ondanks de lokaal positieve veranderingen is er op onze breedte een afname ten gunste van overwinteringsgebieden in het Oostzeegebied (Lehikoinen et al. 2013). De klimaatopwarming kan hier een rol spelen maar bij de Brilduiker lijkt vooral de beschikbaarheid van voedsel de aanwezigheid te bepalen (Noordhuis et al. 2014, Schröder 2015). De voorspellingen zijn dat de randen van het broedgebied meer naar het noorden en oosten opschuiven door de opwarming of zoals je wilt klimaatverandering (Huntley et al. 2007).

Hoogste aantallen in februari

Februari is doorgaans de maand met de hoogste aantallen Brilduikers. Maar in het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. We gaan het zien en tellen!

 
Figuur 1. Brilduiker. Seizoensvoorkomen in Nederland in 2018/19 en de vijf voorgaande jaren.