Veelgestelde vragen - Ethiek

De primaire taak van Sovon is om goede gegevens te leveren over de vogelstand en onderzoek te doen naar achterliggende oorzaken van veranderingen in trends. Daarbij hanteren we een belangrijke spelregel: onafhankelijkheid. Alleen dan zorgen we dat onze gegevens objectief en betrouwbaar zijn, zodat ze als basis kunnen dienen voor discussies over bijvoorbeeld landbouw en predatie.

Sovon is niet voor of tegen jacht. We koesteren namelijk onze onafhankelijke positie om de betrouwbaarheid van onze cijfers te kunnen garanderen. Dit leidt er toe dat onze informatie wordt gebruikt tot op het niveau van de Raad van State (zoals onlangs nog bij het besluit om afschot van Smienten te verbieden).

Aanwezigheid Landelijke Dag

In het najaar van 2018 ontstond er commotie over de aanmelding van de jagersvereniging als standhouder van de Landelijke Dag. Het aantal reacties van onze leden en vrijwilligers was dusdanig groot dat het besluit werd genomen om ze dat jaar geen standruimte te bieden. Lees meer over het besluit rondom de aanwezigheid van de jagersvereniging op de Landelijke Dag >

Sponsoring Vogelatlas

Tijdens het project Vogelatlas zijn we een open crowdfunding gestart, waarbij particulieren en organisaties een specifieke soort konden steunen. In totaal werden er 278 vogelsoorten gesponsord door 420 soortsponsoren. De jagersvereniging sponsorde twee soorten met elk een bedrag van 250 euro: de Patrijs en Fazant. Alle sponsoren zijn terug te vinden op Vogelatlas.nl. In geen enkel geval is er enige invloed geweest op de Vogelatlas van welke partij ook. Op de website Vogelatlas.nl is meer te lezen over de telmethode.

Meer achtergrondinformatie

Geluiden afspelen, done or not done?

Geluid afspelen, om vogels te activeren tot zang of roep, wordt bij broedvogelinventarisatie soms toegepast om de aanwezigheid vast te stellen van enkele soorten die lastig te inventariseren zijn. 

Vogels kunnen echter over hun toeren raken bij het horen van een luid zingende soortgenoot in hun territorium. De geprovoceerde vogel kan (te) heftig reageren of juist geïntimideerd raken. Bovendien is niet altijd nodig, en zeker niet bij alle soorten. 

Lees meer over geluiden afspelen tijdens broedvogelinventarisaties

Nee, Sovon heeft geen algemene gedragscode vastgelegd voor tellers. Wel zijn er een aantal  algemeen geldende gedragsnormen te benoemen:

  • Verstoor geen natuur of hou de verstoring zo beperkt mogelijk
  • Vraag indien nodig toestemming aan de terreineigenaar voor betreding (soms is een zelfs een vergunning nodig)
  • Gedraag je als gast in het terrein (geen beschadigingen, geen rommel)
  • Wees een ambassadeur en leg desgevraagd uit wat je aan het doen bent en wat het belang is van systematisch vogels tellen

In verband met de veiligheid:

  • Wees je bewust van eventuele gevaren van het terrein (hoogveen, open water etc.)
  • Ga bij ‘gevaarlijke’ terreinen altijd met z’n tweeën
  • Neem altijd een opgeladen mobiele telefoon mee voor calamiteiten

Voor nestenonderzoek is er wel een specifieke gedragscode. Dat is een dermate delicate aangelegenheid dat in de handleiding Nestkaarten uitgebreide informatie is opgenomen over maatregelen die de waarnemer moet nemen om verstoring van nestelende vogels te voorkomen. Voor dit type onderzoek is ook een officiële ontheffing van het ministerie nodig voor wetenschappelijk onderzoek, en een bewijs van registratie bij Sovon.
Ook bij publicaties houden we het belang van de vogels in het oog. Zo worden nooit de exacte broedplaatsen van kwetsbare en/of zeldzame broedvogels vermeld in verslagen. Waarnemers kunnen ook zelf vragen om geheimhouding van (exacte) locaties van kwetsbare soorten.


Wat betreft vogelfoto’s verwijzen we naar de diverse websites van natuurfotografen, die veelal een eigen gedragscode hebben opgesteld; iets dat wij van harte onderschrijven. Goede voorbeelden zijn o.a. het Praktijkboek Vogelfotografie en de website van Vroege Vogels. Nestfotografie wordt door Sovon overigens niet per definitie afgekeurd.

Vogels, en dan met name ganzen, worden zo nu en dan geringd met plastic halsbanden. Zo’n band ziet er vreemd uit voor iemand die dat voor het eerst ziet. Menigeen vraagt zich af waar zo’n halsband goed voor is, en of de vogels er geen last van hebben.

Tientallen jaren ervaring
De methode wordt in Europa al vanaf het eind van de jaren zeventig gebruikt. Daarvoor werd er in Amerika al ervaring mee opgedaan. Het gaat om een beproefde methode die belangrijke resultaten oplevert en geen onaanvaardbare risico’s voor de vogels veroorzaakt.

Trek en broedsucces
Vogels met halsbanden vallen op, ook binnen grote groepen. Met een goede verrekijker of telescoop is de inscriptie (vaak cijfer/lettercombinatie) af te lezen. Doordat de met halsbanden uitgeruste vogels tijdens hun leven vaak worden teruggezien, leerden we veel over trekpatronen en timing van de trek van individuele vogels. Bovendien levert het veel informatie op over het broedsucces van individuen. Zo is onder andere duidelijk geworden dat de meeste ganzen hooguit maar één keer in hun leven succesvol jongen groot brengen en niet elk jaar, zoals vaak wordt gezegd.

Overleving
Met halsbanden krijgen we ook een goed beeld van de overleving (sterfte) van individuen. Dit is vooral bij veranderingen in de jachtdruk belangrijk, zodat tijdig aan de bel getrokken kan worden mocht de sterfte te hoog worden.

Waarom halsbanden en niet alleen pootringen?
De kennis zoals hierboven vermeld had niet verzameld kunnen worden als vogels niet individueel herkenbaar zouden zijn. Een aluminium ring om de poot, zoals gebruikelijk bij vogels, levert minder informatie op: alleen wanneer de ring teruggevonden wordt of wordt afgelezen, wat lastig is. Een kleurring om de poten is al beter afleesbaar, maar nog onvoldoende. In een park of op kort gras is zo’n ring goed af te lezen, maar de meeste ganzen verblijven vaak op grote afstand in hogere vegetatie. De ringen om de hals zijn tot op zeker 500 meter af te lezen met een telescoop. Hierdoor zijn de vogels te volgen zonder ze te verstoren.

Hebben de vogels geen last van halsbanden?

Dat is een vraag die vaak gesteld wordt. Doordat regelmatig vogels met banden worden terug gevangen, kan de nek gecontroleerd worden. Alleen aan de onderkant van de band, aan de rugzijde, zijn de veren iets gebogen. Dat heeft voor de vogel geen nadelige gevolgen. De banden zijn zo gemaakt dat ze ruim om de nek passen.

Zitten de halsbanden niet strak?

Soms lijken de banden veel te strak te zitten. Dat komt omdat in sommige perioden (balts, winter) de veren van de nek worden uitgezet. Tussen band en nek is dan nog steeds meer dan voldoende ruimte om te ademen en te slikken.Dat sommige vogels al meer dan tien jaar met een halsband rondvliegen en succesvol jongen grootbrengen, zegt eigenlijk al voldoende.

Invoer aflezingen
Tegenwoordig kunnen bijna alle ganzen met halsbanden gemeld worden via de website www.geese.org. Op deze website zitten inmiddels data van vele duizenden waarnemers uit heel Europa en Azië. Ze hebben in totaal zo’n twee miljoen aflezingen hebben ingevoerd.

Meer over onderzoek naar Ganzen

> Wat is de rol van Sovon bij de bestrijding van de Huiskraai?

Sovon heeft in 2009 een rapport uitgebracht met daarin een risicoanalyse. Deze analyse is gebaseerd op een uitgebreide literatuurstudie. In 2012 is het aantal Huiskraaien opnieuw in kaart  gebracht, zie deze notitie van Sovon. We zijn niet betrokken bij het opstellen of uitvoeren van het beleid van deze beleidsmaatregel.

> Waarom wordt de Huiskraai bestreden?

De Huiskraai wordt door de Rijksoverheid aangemerkt als invasieve exoot. Uit een uitgebreide literatuurstudie van Sovon is gebleken dat deze soort zich mogelijkerwijs kan ontwikkelen tot een plaag en inheemse vogelsoorten kan verdringen. De overheid wil deze ontwikkeling voorkomen door de Huiskraai te elimineren. Waarom Sovon daar niets tegen doet, leest u hier.

> Waarom zou ik nog voor Sovon tellen als mijn gegevens worden gebruikt voor slecht beleid?

Het zou bijzonder jammer zijn als u stopt met tellen. Bedenk dat discussies over lastige vogelkwesties altijd gebaat zijn bij betrouwbare cijfers. Anders zouden belangengroeperingen vrij spel hebben.

> Waarom doet Sovon niets tegen bepaald beleid?

Wij verzamelen alleen gegevens. Het beleid wordt bepaald door de overheid en andere instanties. Als je het niet eens bent met dit beleid, kun je je bezwaren uiten bij hen en/of bij actiegroepen.

> Worden de gegevens van Sovon gebruikt voor de bestrijding van bepaalde vogelsoorten?

Wij zijn een onafhankelijk kenniscentrum dat gegevens over aantallen, verspreiding en trends van vogels verzamelt en analyseert. Deze gegevens zijn openbaar en vormen niet alleen de basis van meer kennis, maar worden ook gebruikt voor beleids- en beschermingsdoeleinden.

> Het ringen van vogels, kan dat geen kwaad?

Nee, mits goed uitgevoerd. Daarom is het ringen van vogels gebonden aan een vergunning die pas verleend wordt nadat de toekomstige ringer ervaring heeft opgedaan bij collega’s. Onderzoek naar de risico’s van ringwerk voor vogels toont aan dat er met de meest gebruikelijke methoden (mistnetten) vrijwel geen slachtoffers hoeven te vallen, mits de ringer zich houdt aan een aantal basisregels (niet vangen bij slecht weer, netten regelmatig controleren enz.).

Potentieel gevaarlijker methoden als werken met kanonnetten zijn voorbehouden aan specialisten.

> Ik zie nestfoto’s op jullie site: is dat niet uit de tijd en slecht?

Nestfoto’s hebben een documentaire en educatieve waarde. Ze illustreren een belangrijk onderdeel van het vogelleven dat tegenwoordig voor velen onbekend is. Bovendien hebben ze hun eigen schoonheid. Het maken van nestfoto’s puur om de foto zelf wordt door Sovon niet gepropageerd.

De nestfoto’s die wij publiceren zijn doorgaans gemaakt tijdens omzichtig uitgevoerd onderzoek met uiterste aandacht voor het welzijn van de vogels (Nestkaartenproject, zie boven) of tijdens eveneens zorgvuldig uitgevoerd ringwerk. De overige nestfoto’s zijn gemaakt in situaties waarin een foto – vaak van grote afstand gemaakt – geen enkel kwaad kon (voorbeeld: broedende Meerkoet in stadsparkje, gemaakt vanaf de oever).

> Het Nestkaartenproject stimuleert het zoeken van nesten. Maar een gevonden nest is toch een verloren nest?

Een begrijpelijke mening, door velen gepropageerd, maar in zijn algemeenheid onjuist. Er is zeer veel onderzoek verricht naar de mogelijke effecten van nestbezoek op het broedresultaat (uit ethische overwegingen, maar ook omdat geen enkele onderzoeker gecorrumpeerde resultaten wil verzamelen). Die honderden (!) onderzoekingen zijn in verschillende reviews tegen het licht gehouden. De uitkomst was dat nestonderzoek, mits zorgvuldig uitgevoerd, geen aantoonbaar negatieve gevolgen heeft voor het broedresultaat van de meeste soorten. Uitzonderingen zijn sommige weidevogels en op toendra broedende steltlopers, waarbij bijzonder moet worden uitgekeken voor sporen naar het nest.

Een en ander neemt niet weg dat nestonderzoek te allen tijde uiterst zorgvuldig moet plaatsvinden. In de Handleiding staan vele aanwijzingen daarvoor. Sovon verwacht van de medewerkers aan het project dat zij deze aanwijzingen kennen en respecteren. Nesten zoeken en controleren is alleen geschikt voor waarnemers die niet terugdeinzen voor buitengewoon omzichtig en tijdrovend geduldwerk!