Optimalisatie beheer Nachtzwaluw Noord-Brabant

Nachtzwaluw | Fotograaf: Harvey van Diek

De Nachtzwaluw is één van de prioritaire soorten van het natuurbeleid van de Provincie Noord-Brabant. De soort komt er voor in grote heide-, stuifzand en bosgebieden. In veel van deze terreinen wordt begrazings- en kapbeheer toegepast ten behoeve van de instandhouding van soorten van open milieus. Niet duidelijk is in hoeverre deze maatregelen werkelijk resulteren in gunstige omstandigheden voor het voortbestaan van populaties van deze soort.

Sovon onderzoekt welke factoren sturend zijn voor het voorkomen van Nachtzwaluwen. Deze informatie is van belang om gerichte beheeradviezen te geven voor de instandhouding van Nachtzwaluwpopulaties.

Aanpak 

Peilen van  gezenderde Nachtzwaluw | Fotograaf Peter Eekelder

Op basis van beschikbare gegevens over het voorkomen van Nachtzwaluwen in Noord-Brabant en beschikbare beheer informatie is een correlatieve analyse uitgevoerd. Daarnaast is in 2008-2010 in het Leenderbos en op de Strabrechtse Heide, gebieden waar in delen ervan kap- en begrazingsbeheer wordt uitgevoerd, een uitgebreide driejarig veldstudie uitgevoerd. Nesten zijn gevolgd (broedsucces), voedselproppen verzameld (dieet), vogels zijn uitgerust met radiozenders en gevolgd (foerageergebieden) en nachtinsecten zijn gevangen met lichtvallen (voedselbeschikbaarheid).

Voor dit onderzoek werkt Sovon samen met de partnerorganisaties Stichting Bargerveen en de Vlinderstichting, specialisten op het gebied van voedselecologie en nachtinsecten. Daarnaast is de monitoring uitgevoerd met de hulp van vrijwilligers van Vogelwerkgroep de Kempen en diverse IVN-werkgroepen.

  
Peilen van  gezenderde Nachtzwaluw | Fotograaf Peter Eekelder

Resultaten

De resultaten wijzen erop dat begrazing gunstig is voor de soort, als de begrazingsdruk niet te groot is. De eerste resultaten van het veldwerk op de Strabrechtse Heide ondersteunen deze conclusie: de meeste nesten van Nachtzwaluw worden gevonden in gebieden met de laagste begrazingsdruk terwijl in gebiedsdelen met een hoge begrazingsdruk minder vogels voor lijken te komen en het v inden van nesten uitzonderlijk moeilijk is.

Of Nachtzwaluwen gebieden met een hoge begrazingsdruk echt mijden, en of dit samenhangt met een lager broedsucces en/of een lager voedselaanbod wordt momenteel geanalyseerd, evenals de relatie van broedsucces en voedselaanbod met kapbeheer. De rapportage hierover is verwachting begin 2013 gereed.

  

Het voorkomen van Nachtzwaluwen is positief geassocieerd met begrazing, maar negatief met begrazingsdruk. Begrazing lijkt dus gunstig te zijn voor het voorkomen voor Nachtzwaluwen, maar alleen in (zeer) lage dichtheden.


Nachtzwaluw

De Nachtzwaluw heeft het formaat van een flinke Merel maar in het schemerdonker komen ze   groter over. Eind april/begin mei komen ze terug uit Afrika. De mannetjes ‘zingen’ van mei soms tot ver in augustus. Het is een lange nasale ratel die ten gehore wordt gebracht vanuit een vliegden op de hei. Als het warm en windstil is zijn ze ook in het holst van de nacht te horen. De twee eieren worden op de kale bodem gelegd, vaak onder een vliegden. In warme zomers wordt twee keer gebroed. Het voedsel bestaat uit nachtvlinders en vliegende kevers.

De  soort komt alleen voor op zandgronden, met name heidegebied, stuifzanden en open naaldbossen. Belangrijk is de aanwezigheid van onbegroeide zandige plekken. De vergrassing ten gevolge van verzurende en vermestende stoffen heeft ze in de jaren tachtig bijna de das om gedaan. De soort staat daarom op de Rode lijst van bedreigde vogelsoorten. De soort laat de laatste jaren een toename zien.