Kleine Zwanen in een veranderende wereld

Rascha Nuijten (Onderzoeker NIOO)

Soorten worden momenteel geconfronteerd met een snel veranderende omgeving waaraan ze zich moeten aanpassen om te overleven. Migrerende vogelsoorten, zoals de kleine zwaan, staan voor een extra uitdaging doordat de gebieden die zij bezoeken met verschillende snelheden veranderen.

Mogelijke aanpassingen op soortsniveau zijn een verschuiving van leefgebied (bijvoorbeeld een verschuiving van het overwinteringsgebied) en fenologische veranderingen (bijvoorbeeld aankomst en vertrek in het overwinteringsgebied). Hier bestuderen we beide veranderingen in Kleine Zwanen, een langeafstandstrekvogel die overwintert in NW Europa en broedt op de Europees Russische toendra boven de poolcirkel.

Door analyse van >40 jaar aan ringterugmeldingen vonden we een oostwaartse verschuiving van het wintergebied. Met dezelfde gegevens vonden we ook een latere aankomst van vogels in de herfst en een vroeger vertrek in de lente. De Kleine Zwanen blijven dus korter. Een vergelijking met weergegevens laat zien dat Kleine Zwanen over de hele studie periode in de winter meestal op plekken zijn met een luchttemperatuur van ongeveer 5˚C. Door klimaatverandering is deze temperatuurgrens naar het noordoosten opgeschoven. Dit suggereert dat klimaatverandering een sturende factor is achter deze fenologische veranderingen.