Wim tijdens een van de TV opnames over Internationale Watervogeltellingen van 2017 | Foto: Otto de Vries

Vogelaar in de Kijker | Wim Tijsen

Als je aan Wim Tijsen denkt, denk je aan de Tureluur en de Kleine Zwaan. Alleen doet Wim naast onderzoek naar deze soorten, ook al lang mee aan de Wad- en Watervogeltellingen aan de waddenkant van Wieringen en op het eiland zelf tot in de Wieringermeer. Een vogelrijke plek waar de grote groepen Goudplevieren, Scholeksters en Rotganzen voor de tele(digi)scoop van Wim niet veilig zijn en in mum van tijd in kaart worden gebracht. Wim is een druk man, maar alle teldata waaronder de goudplevierentelling staan bij Wim steevast in de agenda.

Wanneer en hoe ben je eigenlijk ooit in aanraking gekomen met Sovon?

Dat moet in 1985 zijn geweest toen ik me opgaf, via de Vogelwerkgroep Wierhaven, om aan een internationale watervogeltelling mee te doen. Kees Scharringa organiseerde dat voor Sovon in de provincie NH. De maandelijkse ganzen- en zwanentellingen werden destijds via de vogelwerkgroepen geregeld. Als boerenzoon uit de Wieringermeer ben ik altijd al geïnteresseerd geweest in ganzen en zwanen. Ik werd al snel coördinator voor deze tellingen in de Wieringermeerpolder voor de Vogelwerkgroep, ook omdat de Kleine Zwanen mij mateloos interesseerde en ik bij het onderzoek betrokken raakte. Tot ik in 1999 beroepsmatig in de natuur ging werken als coördinator weidevogelbescherming, heb ik veel coördinatiewerk voor ganzen en zwanentellingen gedaan. De coördinatie van de wadvogeltellingen op en rond Wieringen heb ik sinds 2002 van mijn inmiddels overleden vriend, Theo Mulder, overgenomen. Wieringen is een belangrijk watervogelmonitoringsgebied, dus wij tellen met drie telploegen elke maand, zowel binnen- als buitendijks het voormalige eiland waar ik al 40 jaar woon.

Wat vind je het mooiste aan je Wad- en Watervogeltellingen?

Dat het altijd weer anders is langs het wad en elke maand en jaargetijde zijn eigen charme en verrassingen heeft! Niets dynamischer dan het Wad. Maar het leukste vind ik de gezelligheid en de contacten met alle tellers. Als het even kan verzamelen we bij mij thuis in Westerland. Dan drinken we eerst koffie, met een versnapering, delen onze waarnemingen en om dan uit te waaieren over het eiland.

Wat is het belang van de afgelopen en aankomende Goudplevieren telling vind je?

Als steltloperteller en -onderzoeker van de vogels van het boerenland en het wad, vind ik het vooral belangrijk dat we goede telgegevens hebben, die we in relatie kunnen brengen tot het landgebruik. Vogels vertellen veel over hoe we omgaan met onze aarde. Door de tellingen kunnen we de knelpunten en oorzaken van de achteruitgang in kaart brengen. Vrijwel alle steltlopers laten een dalende trend zien, waarover we ons ernstig zorgen moeten maken!

Welke bijzondere vogelervaring kun je je nog herinneren tijdens een van je tellingen?

Onmiddellijk schiet mij de waarneming van een Kleine Geelpootruiter te binnen op de Verzakking in het Amstelmeer in 2002. Toevallig had ik de soort een maand daarvoor nog in Canada gezien, anders had ik hem er niet zomaar tussenuit gehaald. Maar als ik bij de wadvogeltelling in maart mijn eerste gekleurringde tureluur (C73-de dochter van de weduwe van ouwe Bil) bij het Normerven zie dan hoor je mij ook gillen! En ik moet altijd uitkijken met de wadvogeltelling dat ik niet te lang bij het Normerven blijf hangen vanwege al dat moois. Gelukkig houdt telmaatje Otto de Vries mij altijd een beetje bij de les…

Wat is je het meeste opgevallen de afgelopen jaren als je naar je telgebieden kijkt?

Als ik naar Wieringen binnendijks kijk, dan is het de enorme tweedeling in het landschap tussen het intensiever gebruikte eenvormige agrarische gebied en de natuurgebieden die zich na de landinrichting van 1996 hebben ontwikkeld. Kijkend naar de Wieringer waddenkust, valt de toenemende begroeiing vanaf de teen van de dijk richting het Normerven op. Qua wadvogels zien we een toename van vooral de wormenetende vogels zoals de Drieteenstrandloper en de Zilverplevier op. En uiteraard ook dat het wad steeds meer gebruikt wordt door Goudplevieren en Kieviten bij gebrek aan bruikbaar binnendijks foerageergebied. Daarnaast is de opmars van de Brandgans, Grauwe Gans en Grote Canadese Gans onuitwisbaar bij de huidige wadvogeltellingen zowel binnen- als buitengaats. Ganzen kwamen daar vijfentwintig jaar geleden niet of nauwelijks voor, zelfs niet in de winter, en nu hebben we die het hele jaar door.

Wat vind je belangrijk dat gebeurt met jouw tellingen? En waarom zouden andere vogelaars ook mee moeten gaan tellen?

Het allerbelangrijkst is dat je telt om veranderingen in aantallen, biotoop, landgebruik, timing en trends te kunnen laten zien. Dit moet vervolgens weer in beleid en bescherming worden vertaald op zowel lokale, provinciale, landelijke of wereldwijde schaal. Dat is voor mij altijd een enorme drijfveer. Maar plezier en verbazing is wat je voorop moeten stellen als je mee gaat tellen. Je leert namelijk onwijs veel van je eigen directe omgeving in je telgebied over hoe en waarom die vogels daar juist zitten. Je wordt een soort mini-ecoloog die bewust in zijn eigen omgeving aan het onderzoeken is.

Wat is je favoriete vogelsoort?

Ik heb er twee en die zijn al in de kop vermeld. De Kleine Zwaan vanwege zijn melancholieke, ietwat weemoedige, maar heldere (winter)geluid. Bij mij maakt dit altijd iets van binnen los. Ook de sociale aspecten van deze soort zijn fascinerend en interessant als je hier beter naar gaat kijken.

Ja, en Tureluurs vooral vanwege hun ietwat geheimzinnige liefdesleven waar ik iedere keer weer nieuwe dingetjes ontdek in mijn langjarige onderzoek. Maar beide soorten hebben mij vooral onwijs veel plezier gegeven in het telkens met verbazing kijken en beleven van hoe de natuur in elkaar zit als niet opgeleide ‘selfmade’ vogelaar/bioloog.

Hoe inspireer en betrek jij nieuwe tellers voor het telwerk in Noord-Holland?

Van nature ben ik een enthousiaste verteller over mijn telwerk en onderzoek. Ik vind het belangrijk dat anderen ook mogen weten hoe leuk en belangrijk de natuur is! Of dat nu via een natuurrubriek op de lokale radio, tv, website (Wieringernieuws), een bomvolle zaal vrijwilligers, een dorpsgenoot, een toevallige wandelaar of op een congres is dat maakt mij niet uit. Vanuit mijn werk bij Landschap Noord-Holland, via de Boerenlandvogelnieuwsbrief en de coördinatie van de weidevogelbescherming, proberen we altijd mensen enthousiast te maken voor het telwerk van Sovon. Of dat nu om een goudplevierentelling, een telling van jonge grutto’s of ganzen- en zwanen of watervogeltelling gaat. Samenwerking op dat vlak tussen landelijke,  provinciale en plaatselijke vogelwerkgroepen en tellers is super belangrijk. Als een weidevogelbeschermer uiteindelijk mee gaat doen aan tellingen word ik blij!

Wat mag er niet ontbreken tijdens een van je tellingen?

Een leuke aflezing van een ge(kleur)ringde vogel. Je leert enorm veel over de geschiedenis van deze vogels, maar helpt natuurlijk het onderzoek naar de soort. Echt de krenten in de pap tijdens de tellingen, hoewel sfeerbeleving ook hoog in het vaandel staat.

Doe je ook wel eens wat met je eigen telgegevens?

Nog te kort vind ikzelf, maar ik gebruik de telgegevens vrij regelmatig in nieuwsbrieven, overleggen, rapportages en presentaties. Of zoals een tijdje terug om een gemeenteraad ervan te overtuigen om een waddenbelevingspunt op een andere plek neer te zetten bij de haven van Den Oever.

Heb je nog verbeterpunten voor het Watervogeltelproject? Heb je nog verbeterpunten voor Sovon?

De informatie vanuit Sovon is altijd super goed,  het invoeren via de Avimap app werkt heel erg gebruikersvriendelijk. Ook de terugkoppeling via de maandelijkse nieuwsbrieven is heerlijk actueel. Zou wel eens leuk zijn om bepaalde gebieden eens voor het voetlicht te houden en de veranderingen die er plaats vinden. Wat ik zelf lastig vind bij de invoer van de tellingen, is de registratie van de verstoringen. Die is mij wat onduidelijk en zit wat verscholen op de website, zodat ik niet weet wat er nu precies bedoeld wordt en of het wel op de juiste manier is ingevoerd.

Heb je nog goede tips voor beginnende tellers?

Gewoon doen en beginnen, niet bang zijn voor fouten of je het wel goed doet en of je een vogel mist (niemand is onfeilbaar, ook de koning zei dat….). Het gaat om de grote lijnen en verbaas jezelf vooral over de dingen die je ziet, telt, leert en meemaakt! Ga gerust een paar keer mee met ervaren teller en stel vooral vragen als je twijfelt. Gewoon beginnen met een klein telgebiedje als het kan en leg jezelf geen druk op.

Kunnen we je ook volgen tijdens een telling via Social Media? Twitter, Facebook?

Wim kun je overal volgen… op Twitter via @tijsenw op Facebook, Instagram(@wimtijsen) en meestal vertel ik over de leuke, opvallende en soms ook minder leuke dingen die ik meemaak in de natuur of over onderzoek en tellingen.