Over de grens: Zwitserse broedvogelatlas

Laat de Zwitsers maar schuiven…Ze brachten eind vorig jaar een 648 pagina’s dikke nieuwe atlas uit. Een boek dat superlatieven en een brede belangstelling verdient, ook van vakantievierders. De atlas is inmiddels de vierde, na eerdere atlassen die de jaren vijftig dekken (historische reconstructie) en midden jaren zeventig en negentig. Genoeg vergelijkingsmateriaal!

Blokken en blokjes

De methode komt bekend voor, met landelijke dekking van zeldzame soorten en kolonievogels, en proefvlakonderzoek van algemene soorten. Het veldwerk besloeg alle 467 blokken van 10x10 km. Daarbinnen kregen (net als midden jaren negentig) 3-5 representatieve kilometerhokken een grondiger beurt met drie karteringsrondes langs een vaste route.

Fraaie presentatie

De resultaten worden getoond in grote kaarten met recente dichtheden of aantallen en veranderingen daarin sinds midden jaren negentig. Kleinere kaarten tonen de verspreiding op blokniveau in alle vier de onderzochte perioden. De teksten zijn beknopt maar informatief, de vormgeving rustig en de foto’s van uitstekende kwaliteit.

Gevarieerde vogelbevolking

Een klein land diep in Europa, maar wat een soortenlijst. Er zijn bergen en dalen, invloeden van noord of zuid en vele bossen, meren en rivieren. Het levert soorten op als Steenpatrijs, Alpensneeuwhoen, Rotskruiper, Citroensijs en Sneeuwvink, maar ook Dwergooruil en Hop, terwijl Draaihals en Grauwe Klauwier er vrij algemeen zijn. Bizar zijn de kleine aantallen broedende Eiders, ver van iedere zee.

Trends

De trends komen grotendeels bekend voor: boerenlandvogels achteruit (Patrijs bijna weg), bos- en watervogels veelal vooruit. Soorten die een tijdelijke opbloei kenden, raakten in verval (Kramsvogel, Europese Kanarie). Maar er zijn ook verschillen; zo neemt de Grote Karekiet in Zwitserland toe, de Nachtzwaluw af, omgekeerd aan de Nederlandse situatie.  

Areaalverschuivingen

Gemiddeld genomen doen soorten die in Zwitserland de noordgrens van hun areaal bereiken het beter dan zij waarvan het land de zuidgrens vormt. Het verklaart een deel van de toename of vestiging van Vale Gierzwaluw en Orpheusspotvogel versus afname van Kievit en Spotvogel. Maar lang niet alles. Want dat de Zwitserse broedvogel nu gemiddeld 24 m hoger broedt dan twintig jaar geleden, komt ook doordat de landschappelijke intensivering in het laagland (nog) harder toesloeg dan in de bergen.

Katerns

Vele tientallen katerns verdienen speciale vermelding. Ze behandelen in detail, maar goed leesbaar, thema’s als beheer en veranderingen van bossen (inclusief de invloed van stormschade en bosbrand), meren en moerassen, maar ook introducties (Lammergier), klimaatverandering, invloed van toenemende bebouwing en recreatie, enzovoort.

Een kijkje nemen

Deze turf kost rond 100 euro, maar daar krijg je ook wel wat voor. Een blik in de keuken kun je nemen op deze site.