Geelgors - Jouke Altenburg

Nederlandse vogelbevolking volop in beweging

De verspreiding van veel vogelsoorten binnen Nederland is flink veranderd vergeleken met een aantal jaren geleden. Zo blijkt uit de jaarlijkse Vogelbalans die Sovon Vogelonderzoek Nederland op 28 november op de Landelijke Dag presenteerde. De Vogelbalans laat voor het eerst resultaten zien van drie jaar zeer intensief veldwerk voor een nieuwe Vogelatlas.

In de afgelopen drie jaar brachten meer dan 1800 waarnemers de vogelbevolking van Nederland landsdekkend en gedetailleerder dan ooit in kaart. Bijna elke uithoek in Nederland werd binnenstebuiten gekeerd.

Door de actuele gegevens te vergelijken met die van voorgaande vogelatlassen valt op dat vogelpopulaties in Nederland op grote schaal veranderingen in verspreiding laten zien vergeleken met vijftien (broedvogels) en dertig jaar (wintervogels) geleden.

Geelgors, zwaartepunt verschuift

De eerste atlasresultaten tonen voor sommige soorten opmerkelijke regionale veranderingen in dichtheden. Zo nemen de Geelgorzen in het zuiden af, maar breiden ze in Noord-Nederland juist uit. 

Geelgors, veranderingen in broedverspreiding tussen 1998-2000 en 2013-2015 ©Sovon/Vogelatlas

Figuur: Geelgors, veranderingen in broedverspreiding tussen 1998-2000 en 2013-2015 ©Sovon
 

Actuele verspreidingsbeelden

Vogels zijn belangrijke graadmeters voor de natuur. Actuele gegevens over vogels spelen een belangrijke rol bij natuurbeleid, bescherming en ruimtelijke planning. Ook dragen ze bij aan de kennis over effecten op natuur van bijvoorbeeld klimaatverandering. Via de vogeltellingen van Sovon weten we van de meeste vogelsoorten in Nederland al goed hoe de aantallen in de loop van de tijd veranderen. Door het atlasproject is er nu ook meer zicht op de veranderingen in verspreiding.

Weidevogels: regionale krimpverschillen

De Vogelbalans gaat ook in op de alsmaar afnemende weidevogelpopulaties. De stand van scholekster, kievit en grutto bedroeg in 2014 nog maar een derde tot de helft van 1990. Dankzij de Vogelatlas zien we dat de veranderingen per soort verschilt. Terwijl de afname van de grutto het hevigst toeslaat  in het (zuid-)oostelijk deel van Nederland, is de afname van de kievit letterlijk in alle delen van het land vastgesteld.

Zaadeters hebben honger

Ook blijkt dat zaadetende zangvogels ’s winters steeds minder voedsel vinden. Akkers zijn geploegd of bedekt met groenbemesters,  onkruidenveldjes zijn er steeds minder. Voorheen gewone soorten als de kneu zijn momenteel dan ook schaarser dan rond 1980. Behalve dan in gebieden waar speciale maatregelen voor akkervogels of hamsters worden uitgevoerd. Daar ontstaan regionaal hoge concentraties van zaadetende zangvogels.   

 

Meer informatie

De gehele Vogelbalans is te downloaden

De nieuwe kaartenbeelden zijn te vinden op www.vogelatlas.nl onder de tab resultaten

Een achtergrondddocument geeft een toelichting op kaarten en grafieken.