Herman op vliegbasis Soesterberg, waar hij elke vierkante meter kende. Foto: Hennie van de Vendel

In memoriam: Herman van den Bijtel

Op 2 september overleed onverwacht Herman van den Bijtel, 61 jaar oud. Een naam die bij een wat oudere generatie trektellers veel herinneringen oproept. Maar ook iemand die nog steeds zeer actief was in het veld en waarmee Sovon op een plezierige manier samenwerkte.

Onvermoeibare trekteller

Herman en trektelpost Noordhout bij Driebergen: tientallen jaren lang bijna synoniem. Vanaf eind jaren zeventig was hij in de ban van trekvogels tellen, en al snel werd genoemd landgoed op de zuidelijke Utrechtse Heuvelrug zijn vaste stek. Dat mag je letterlijk nemen, want het aantal uren dat hij er doorbracht, de hemel afspeurend, moet astronomisch hoog zijn. In die periode wist hij meerdere tuinstoelen tot de draad toe te verslijten. Aanvankelijk zowel in voorjaar als ‘herfst’ (beginnend eind juni en eindigend rond kerstmis) en onder alle mogelijke weersomstandigheden. Trektellen om een vorstrush van vogels na zware sneeuwval in december vast te leggen: dat vereist doorzettingsvermogen.

Systematische aanpak

Het trektellen werd grondig aangepakt. Alle waargenomen vogels werden tot in detail genoteerd, op formulier of ingesproken op voicerecorder (en dan in de winter of zelfs ’s nachts in een database gezet). Herman schroomde niet om medetellers te onderwerpen aan een experiment, om vast te leggen hoe groot de individuele verschillen in uitkomsten van trektellers kunnen zijn. Hij kon aangenaam en eindeloos over vogeltrek en trektellen filosoferen en er boeiend over schrijven. Helaas is het plan om er ‘ooit’ een boek over te publiceren achterhaald door de realiteit. Lees dit artikel van Herman om een idee te krijgen van het trektellen op Noordhout.

Breed onderlegde ecoloog

In latere jaren ging Herman zijn brede ecologische kennis steeds intensiever benutten, en verdween het beeld van de 24/7 actieve vogelteller geleidelijk naar de achtergrond. Vanuit zijn bureau Van den Bijtel Ecologisch onderzoek werd door Herman zo ongeveer elke vierkante meter in park Vliegbasis Soesterberg omgekeerd op zoek naar beschermde én niet beschermde soorten. De brede scope kwam ook naar voren in bloemrijke titels van rapporten als ‘Van gelobde maanvaren tot kommavlinder’. In de titel hadden net zo goed Mycorrhiza-paddenstoelen kunnen staan.

Veldleeuweriken

De fascinatie voor vogels heeft Herman vastgehouden en daarbij in toenemende mate met Sovon samengewerkt. Zijn intensieve monitoring op Vliegbasis Soesterberg bracht een onvoorstelbare dichtheid aan Veldleeuweriken op de schraalgraslanden aan het licht. Dit leidde tot gepuzzel hoe zo’n bloeiende populatie behouden kon blijven, in combinatie met allerlei nieuwe gebruiksvormen op de voormalige vliegbasis. Die puzzel heeft Herman niet kunnen afmaken maar met zijn gedetailleerde veldonderzoek is daar een goede basis voor gelegd!   

We zullen ons Herman blijven herinneren als een immer actieve en kleurrijke veldecoloog én als vogelteller met een onvoorstelbaar doorzettingsvermogen!