Kleinst Waterhoen - René van Rossum (by-nc-sa)

Kleinst Waterhoentjes in aardig wat gebieden

In opvallend veel gebieden in Nederland worden Kleinst Waterhoentjes gemeld; in dertien tot nu toe. De mysterieuze ratel van deze kleine ralachtige werd dit voorjaar ook tijdens nachtopnames vastgelegd. Broedvogeltellers in moerasgebieden, opgelet!

Door Joost van Bruggen

Waar tot nu toe?

Op 9 mei werd het eerste Kleinst Waterhoen gevangen op een ringlocatie bij Bloemendaal. Een week later werden de eerste waarnemingen gedaan in een bekend moerasgebied: het Zuidlaardermeergebied. Na 15 mei begonnen de tekenen van een ‘goed’ jaar zich voorzichtig af te tekenen. Op meer plekken werd de zeldzame ral gehoord: in Bouwepet Fr, Eastermar Fr, Weerribben OV en Schokland Fl. De spanning steeg naar grotere hoogte toen tijdens een nachtgeluidentelling in Limburg een overvliegende vogel kraakhelder op de recorder bleek te staan. Tegen eind mei hadden ook De Onlanden en De Wieden zich gevoegd in het rijtje van locaties met baltsende vogels. Op 29 mei werd op een nachtopname uit de wijk Beijum, Groningen ook een exemplaar vastgelegd. In de eerste week van juni werden op nog meer locaties vogels gehoord: Kekerdom Gl, Berkheide ZH en Dannemeer Gr. En recent ook bij Kampen OV, Dijkwielen NH en Woensdrecht NB. De vogels werden gemeld via waarneming.nl, trektellen.nl en in BMP-telgebieden.

Aantallen fluctueren

De aantallen Kleinst Waterhoentjes fluctueren nogal per jaar. Wat dat betreft lijkt hun optreden op het influxachtige voorkomen van andere rallen, zoals het Porseleinhoen. In de afgelopen tien jaar werden jaarlijks gemiddeld 15 territoria gemeld, met als uitersten 2 (2010) en 37 (2012).

Water tot je enkels, modderstroken en dichte gras-, zegge en pitrusvegetatie. Geschikt habitat voor Kleinst Waterhoentjes, zoals hier de Groene Jonker (ZH) in 2009. Daar kwamen veel vogelaars op af. Houd bij publieke meldingen wel rekening met de kwetsbaarheid van het gebied en eventuele broedgevallen. Foto: Adri Clements (cc-by)

Ook op zoek

Zoeken naar Kleinst Waterhoentjes en andere rallen is een spannende aangelegenheid. In de laatste schemering van de avond en het begin van de nacht op pad in moerasgebieden met lage, dichte vegetatie zoals (lies)grassen, pitrus, zegge en lisdodde, afgewisseld met open plekken met slik/modder. Voor broedvogeltellers die nog een nachtbezoek gepland hebben is het weer extra goed luisteren op geschikte plekken. Neem altijd een recorder mee of probeer een opname met je smartphone te maken!

Geluiden

Het lijkt op afstand zeer veel op het gekwaak van sommige Groene Kikkers. Dichterbij is het makkelijker: een droog rateltje met gevoelsmatig alleen maar  “R”, dus: Rrrrrrrrrrrrrrrrr. Soms wat golvend van toon, maar met weinig variatie. Dat in tegenstelling tot kikkers, die een wat ‘plakkeriger’ geluid maken en meer variëren in toon binnen hetzelfde roepje. Luister hier naar twee goede voorbeelden van een Kleinst Waterhoen.