Jan Mankes, kunstenaar met voorliefde voor vogels

Op zaterdag 8 juni presenteerde het RKD in Museum Belvédère te Heerenveen Jan Mankes, een kunstenaarsleven in brieven 1910-1920, ‘Ik probeerde mooie dingen te maken in allen eenvoud’.

Jan Mankes (1889-1920) was een bevlogen kunstenaar met een levendige, intense aandacht voor en waardering van de natuur, die zich weerspiegeld in zijn werk. Zo hield hij allerlei grote en kleine dieren, kippen, konijnen, vissen, talloze soorten vogels, uilen, valken en andere roofvogels, om te tekenen en te schilderen. Hij vond zijn inspiratie in de natuur en in zijn directe omgeving. Mankes’ belevenissen en (natuur)observaties in de Knijpe bij Heerenveen/ Oranjewoud, Den Haag, Eerbeek en Texel zijn nauwgezet te volgen. Zijn brieven aan Aloysius Pauwels, een Haags sigarenfabrikant die hem als beginnend kunstenaar steunde, staan er vol van. Mankes vond zijn inspiratie in zijn directe omgeving: stillevens in de ouderlijke woning, pluimvee, konijntjes, muisjes en roofvogels in het Oranjewoud. Zowel het tedere als het fiere en sterke van die natuur trok zijn aandacht: ‘alles één idylle’. Zijn brieven tonen een tijd waarin mens en natuur sterk met elkaar zijn verbonden.

Vogels

Mankes grote voorliefde voor en kennis van vogels, die hij ook aan hun zang wist te herkennen, had hij van zijn vader kregen. Op die kennis bouwde hij verder met zijn Argus verrekijker, zoals die in Levende Natuur door Jac. P. Thijsse werd aanbevolen en diens bekende boeken Vogeljaar en Het intieme leven der vogels. Ook de handzame vogelboekjes Wild Birds at Home van de uitgeverij Gowans & Gray met scherpe foto’s van de Engelse fotograaf Charles Kirk gebruikte Mankes intensief. Ze waren zelfs af en toe een voorbeeld voor composities in zijn werk. Thijsse zou samen met Heimans symbool staan voor de natuurbeweging en vogelbescherming in Nederland. Mankes leven en werk staat hoewel geheel op eigen wijze, in dezelfde traditie.

Correspondentie

Het RKD beheert de belangrijkste kern van Mankes’ schriftelijke nalatenschap, zijn brieven aan Pauwels waaronder zijn persoonlijke correspondentie aan zijn vriendin en latere echtgenote Annie Mankes-Zernike, de eerste doopsgezinde predikante van Nederland en theologe. Kunst, natuur en een rijk geestelijk gedachtegoed spelen in dit boek een grote rol. Mankes’ drang naar Eenvoud in zijn werk en ideeën komt ook terug in de ondertitel van het boek ‘Ik probeerde mooie dingen te maken in allen eenvoud’.

Er bleef in Nederland geen andere omvangrijke kunstenaarscorrespondentie uit die jaren van dit niveau bewaard. De brieven documenteren een periode waarin nieuwe en meer moderne kunstopvattingen doorbreken en waarop ook Jan Mankes reageerde. Het betreft bovendien een tijdspanne waarin, mede door de omstandigheden van de Eerste Wereldoorlog, in Nederland in kunstverenigingen en in de kunsthandel nieuwe initiatieven tot ontwikkeling kwamen. In deze uitzonderlijke brievenuitgave is te lezen hoe Jan Mankes, die reeds op 30-jarige leeftijd aan tuberculose overleed, zijn kunstenaarsblik en werkwijze vormde.

Uitgave

Deze omvangrijke verzorgde uitgave met ruim 500 geannoteerde brieven is bezorgd door kunsthistoricus drs. Jan de Lange, in samenwerking met een wetenschappelijke redactie.

Jan Mankes een kunstenaarsleven in brieven 1910-1920 (768 pp., twee leeslinten), deel zes in de RKD-Bronnenreeks, is mede mogelijk gemaakt door financiële steun van de Boersma-Adema Stichting, Ottema-Kingma Stichting, Stichting Elise Mathilde Fonds, Stichting Charema, Fonds voor Geschiedenis en Kunst, Stichting Harten Fonds en de Stichting De Gijselaar-Hintzenfonds.

Uitgave: Waanders Uitgevers, Zwolle / RKD, Den Haag. Ook verkrijgbaar in de winkel van het RKD, Den Haag (KB-complex) en te bestellen via de homepage van het RKD (www.rkd.nl). ISBN 978 94 91196 35 5; winkelprijs € 39,95 (excl. verzendkosten).

 

Voor meer informatie

Frédérique van Steekelenburg-van der Stelt

RKD (Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie)

steekelenburg@rkd.nl

070 333 97 02

Prins Willem Alexanderhof 5

(KB-complex)

2595 BE  Den Haag

www.rkd.nl