Grutto’s op de slaapplaats Skrok bij Wommels, 23 februari 2019, foto: Jan Kramer

Extra tellingen steltloperslaapplaatsen in Friesland

Al sinds eind jaren zeventig tellen Friese vrijwilligers met regelmaat slaapplaatsen van steltlopers. Deze zijn onder meer gericht op Kemphanen en Grutto’s en laten grote veranderingen zien.

Eens in de 3 à 4 jaar worden in Friesland zo’n 100 steltloperslaapplaatsen om de 2 weken geteld, vanaf eind februari tot begin juni. Deze langlopende slaapplaatsenmonitoring vindt zijn oorsprong in de Fryske Feriening foar Fjildbiology (FFF), die eind jaren zeventig al steltlopers op slaapplaatsen in kaart begon te brengen. Dat was nog een tijd dat slaapplaatsen vol zaten met wolken Kemphanen, Goudplevieren en natuurlijk veel Grutto’s. Jaren achtereen initieerde Eddy Wymenga de tellingen met de FFF-Steltlopertelgroep en met ecologisch onderzoeksbureau Altenburg & Wymenga. Daarover verschenen steevast mooie artikelen in natuurtijdschrift Twirre.

De vrije val van de Kemphaan

Het is nog niet zo lang geleden dat Friese slaapplaatsen vol zaten met Kemphanen. Halverwege de jaren negentig ging het nog om zo’n 50.000 Kemphanen. Dat aantal kelderde, na een piek van 30.000 in 2001, tot enkele duizenden in recente jaren (ruim 6000 in 2011). Het was de tijd waarin Yvonne Verkuil onderzoek deed naar de doortrek van Kemphanen en daar een prachtig proefschrift over schreef. Hierin beschreef ze hoe de intensivering van de landbouw leidde tot een minder goede voedselsituatie voor Kemphanen om snel op te vetten en hoe de Kemphaan Wit-Rusland verkoos als doortrekgebied boven Friesland.

De misère van de Grutto

Ook Grutto’s werden steeds minder talrijk op de slaapplaatsen, maar ook de aanwezigheid op de slaapplaatsen veranderde. Zaten voorheen de slaapplaatsen eind juni en in juli vol, grotendeels met jonge vogels, vanaf begin jaren negentig schoof die piek steeds verder naar voren. Het waren geen jonge vogels die dit deden, maar volwassen Grutto’s, die na het maaien van de eerste snee gras zonder kroost de slaapplaatsen opzochten (lees dit artikel).

Tellingen begonnen

De reeks extra slaapplaatstellingen van steltlopers is inmiddels begonnen. Teldata zijn 2 en 16 maart, 6 en 20 april, 4 en 18 mei, en 1 juni. In het Jaar van de Wulp komen deze slaapplaatstellingen als geroepen, want ook de Wulpen worden zo geteld. Wie nog mee wil doen aan de tellingen of meer informatie wil kan contact opnemen met de coördinator van de tellingen en dat is Sjouke Scholten van Sovon.