Kieviten | Fotograaf Ran Schols

Extra telling steltlopers

Eens in de vijf of zes jaar wordt er een internationale telling georganiseerd voor steltlopers in het binnenland. Deze telling vindt plaats in Noordwest-Europa. In oktober en november staat weer zo’n telling op de agenda. In die maanden zijn voornamelijk Kieviten uit Fenno-Scandinavië bij ons te gast.

De trend van de broedvogels van de Kievit zit al een aantal decennia in een flinke dip. Vanaf 1990 zijn de aantallen bijna gehalveerd. Bij de wintervogels zien we een ander beeld. Tot halverwege de jaren negentig zien we landelijk een toename, maar daarna neigt de ontwikkeling naar een afname. Als we regionaal inzoomen dan zien we dat de afname vooral wordt ingegeven door de Zoete Rijkswateren. In de regionale gebieden is de soort ondanks jaarlijks grote verschillen stabiel over bijna 35 jaar. In het Waddengebied en de Zoute Delta zijn de aantallen over die periode toegenomen, maar recent lijkt er in de Delta een afname ingezet.

In de laatste Limosa staat een verslag van de telling in 2008 en er wordt ook ingegaan op de herverdeling binnen Europa. De aantallen zijn in Denemarken toegenomen, terwijl die in Groot-Brittannië en Nederland een afname laten zien. 

Mogelijke oorzaken

De opwarming van de aarde wordt als een mogelijke oorzaak aangedragen waardoor de Kieviten in de herfst meer noordelijk verblijven. Deense onderzoekers wijten de toename in hun land van de Kievit, en ook Goudplevier, aan het wegvallen van de jacht.

Plausibel is ook de verandering van de landbouw met de afname van grasland en daarnaast de verandering naar productief Raaigras dat doorgroeit in het winterhalfjaar. De Kievit is een zichtjager die lopend zijn prooi, wormen en insecten, vangt. Als het gras te lang is, iets wat tegenwoordig meer voorkomt in het winterhalfjaar, haakt de soort af. Een bevestiging daarvoor is dat Kieviten en Goudplevieren in Friesland in 2003 vooral zijn gezien op pas gemaaid grasland. 

Ook de toename van roofvogels wordt genoemd als mogelijk oorzaak in de verandering van het verspreidingsgebied. Maar ongetwijfeld heeft die toename zich ook voltrokken in Denemarken.

Tellen

In alle monitoringsgebieden van de watervogels wordt de Kievit sowieso geteld. Daarnaast hopen we dat alle ganzen- en zwanentellers de Kievit en ook Goudplevier en Wulp gaan tellen en doorgeven. Naast de reeds getelde ganzen- en zwanengebieden zijn er ook nog vacante ganzen- en zwanentelgebieden die voor de binnenlandse steltlopertelling geclaimd kunnen worden

We vragen ganzen- en zwanentellers om in ieder geval hun eigen gebieden op deze steltlopers te tellen en de telgegevens apart in te vullen. Het lijkt wellicht wat omslachtig en dubbel werk, maar in de praktijk zal het extra invoerwerk meevallen en zodoende kunnen we snel een overzicht maken. Hopelijk zien we weer een prachtige deelname net zoals in 2008. Inmiddels is er al volop geclaimd. Oorzaak en gevolg van de veranderingen komen dan door die grote inzet ongetwijfeld weer dichter bij.

Verspreiding en aantallen van de Kievit in oktober en november 2008

Figuur 1. Verspreiding en aantallen van de Kievit in oktober en november 2008.

 

Figuur 2. Aantalsontwikkeling van de Kievit in de Zoete Rijkswateren in 1975/76-2012/13.

Figuur 2. Aantalsontwikkeling van de Kievit in de Zoete Rijkswateren in 1975/76-2012/13.