Foto: Harvey van Diek

Big Brother op het wad 2

Sinds april draait vanuit onderzoeksprogramma Mosselwad een website waar online vogels geteld worden op beelden uit de Waddenzee. Op dit moment zijn door vrijwilligers al meer dan 53.000 filmpjes bekeken, een uitzonderlijke prestatie!
In de vorige digitale nieuwsbrief gaven we een kijk op de eerste resultaten van het online telproject Mosselwad. Toen ging het vooral om de camerapaal op het Brakzand, deze keer ligt de focus op het Balgzand, ten oosten van Den Helder.

Door Ernstjan Penninkhof, assistent-onderzoeker bij Sovon

Vergelijking tussen Brakzand en Balgzand

Van de camerapaal op het Balgzand zijn inmiddels 13.000 beelden gecheckt op de aanwezigheid van vogels. Hier werden 3753 Scholeksters, Eiders en Zilvermeeuwen geteld.
Toen er van de camerapaal op het Brakzand 13.000 beelden bekeken waren, stond de teller van het totaal aantal vogels op 1380. In vergelijking met het Brakzand is het op de mosselbank bij Balgzand dus een stukje drukker. Figuur  1 geeft de procentuele verdeling van de aantallen getelde hoofdsoorten weer. Bij Brakzand waren de Scholekster al in de meerderheid (68%), op het Balgzand vertegenwoordigen de Scholeksters maar liefst 93% van de getelde hoofdsoorten.
Dit is vooral te wijten aan het verschil in de gefilmde periode: de beelden van Brakzand zijn van juli – november, de beelden van Balgzand van december – maart. In de winter komen de in het binnenland broedende Scholeksters met zijn allen naar de Waddenzee en de Zeeuwse delta om daar te overwinteren. Een grondige vergelijking is daarom nu nog niet te maken. Dat vereist een grondige analyse, waarvoor te weinig plek is in een nieuwsbrief.

Figuur 1

Groepen rustende Scholeksters in de nacht

Normale vogeltellingen op mosselbanken zijn onmogelijk om ’s nachts uit te voeren. Dankzij de infraroodbeelden is dit met de camerapalen wel mogelijk. Soms komt daardoor nog niet eerder gedocumenteerd gedrag aan het licht. Normaal gesproken komen Scholeksters op een mosselbank foerageren zodra deze droog begint te vallen. Wanneer ook de omliggende platen droogvallen, verspreiden ze zich en zijn er minder Scholeksters op de mosselbank te zien. Als na verloop van tijd de platen weer onder water komen te staan, keren de scholekster terug naar de mosselbank. Uiteindelijk dwingt het wassende water hen weer naar de hoogwatervluchtplaatsen. Zo gebruiken ze de droogvaltijd en de voedselvoorraden zo efficiënt mogelijk.
Maar op de beelden in de nachten van 12 en 15 februari 2013 waren plots groepen rustende scholeksters te zien. Omdat ze zo stil zaten, was het moeilijk om ze te zien.

Figuur 2

Voedselstress

De reden van dit afwijkende gedrag ligt waarschijnlijk bij de koude temperaturen van eind januari en begin februari. Op de beelden van 25 januari is te zien hoe delen van de mosselbank bedekt zijn met een laag ijs. In dit soort omstandigheden kunnen Scholeksters moeilijk aan eten komen. Mogelijk hebben ze daarom besloten die moeite niet te nemen en in elkaars gezelschap op betere tijden te wachten.
Dit soort voedselstress is ook bij de Zilvermeeuwen te zien. De Zilvermeeuwen op de beelden van Brakzand waren in 57% van de gevallen actief. Op de winterse beelden van Balgzand zijn ze in 90% van de gevallen actief (figuur 2). Het lijkt er op dat ze meer hun best moeten doen om genoeg voedsel binnen te krijgen.

Vrijwilligers

Zonder de hulp van vrijwilligers is dit project niet mogelijk. Onze dank gaat uit naar de mensen die al vele uren in het telwerk hebben gestoken. Maar, er zijn nog steeds vele beelden die nog niet bekeken zijn. Dankzij jouw inspanning krijgen we een nog grotere steekproef. Tel mee via www.sovon.nl/mosselwad.

 

Grote groep slapende Scholeksters op een mosselbank


 

Scholeksters en Wulpen op een met ijs bedekte mosselbank