Vogels toen en nu: Nederlandse vogels in Europees perspectief

Jaarlijks verschijnen tegenwoordig rapporten over de status van de Europese ‘gewone’  broedvogels. Hierin zijn resultaten uit de landelijke telprojecten bijeengebracht en omgerekend naar een trend voor geheel Europa. De hieruit voortvloeiende kengetallen, zoals de Farmland Bird Indicator, worden in de politiek gebruikt als maat voor de gezondheid van de Europese natuur en biodiversiteit. De Europese resultaten zetten ook de Nederlandse in perspectief.

 

Patrijs

Patrijzen | Fotograaf Ran Schols
Patrijzen | Fotograaf Ran Schols

Dat de Patrijs bij ons tot de sterkst afgenomen broedvogels behoort, is een open deur. Hij is immers uit grote delen van het land verdwenen en waar hij nog broedt zijn de aantallen een schim van die van enkele decennia geleden.

Die afname doet zich over een enorm gebied voor. Sinds ongeveer midden jaren tachtig is de stand in West-Europa met bijna 80% afgenomen. In Midden- en Oost-Europa gebeurde hetzelfde, met een korte opleving begin jaren negentig, toen grote collectieve landbouwgebieden in Oost-Europa braak kwamen te liggen. In Zuid-Europa halveerde de stand.

De reden voor de afname is overal dezelfde: razendsnelle intensivering van het agrarisch landgebruik. Dat berooft kuikens van de broodnodige insecten en drijft de wintersterfte op.

 

Zomertortel

Zomertortel | Fotograaf Ran Schols
Zomertortel | Fotograaf Ran Schols

Ook de Zomertortel vergaat het bij ons bedroevend. De afname sinds midden jaren tachtig bedraagt rond 80%. Eenzelfde afname is in de rest van West-Europa vastgesteld. In Midden- en Oost-Europa is de stand in dezelfde tijd gehalveerd, terwijl die in Zuid-Europa min of meer stabiel bleef.

Deze verschillen binnen Europa zijn vermoedelijk een gevolg van verschillende trekbanen en overwinteringsgebieden. Bovendien weerspiegelen ze verschillen in landgebruik. Nergens heeft het gebruik van bestrijdingsmiddelen en meststoffen immers zo toegeslagen als in West-Europa; een ramp voor de van ‘onkruiden’ en hun zaden levende Zomertortel.

 

Grote Karekiet

Grote Karekiet | Fotograaf Harvey van Diek
Grote Karekiet | Fotograaf Harvey van Diek

Nederlanders kennen de Grote Karekiet als een verliezer. Met nog geen 200 paartjes en een aanhoudend dalende trend ziet de toekomst er bij ons somber uit voor deze spectaculaire zangvogel van het riet.

Op Europese schaal bekeken is het een ander verhaal. Na een afname tot ongeveer 1990 volgde in een aantal voor de soort belangrijke landen een duidelijk herstel. Het is niet duidelijk of dat te maken heeft met klimaatverandering of met gunstige veranderingen in de Midden- en Oost-Europese broedgebieden die de bulk van de Grote Karekieten huisvesten. Feit is wel dat de afname bij ons getalsmatig in het niet valt tegen de toename in sommige andere landen.

Niet overigens dat ons dat van de verplichting ontslaat om bij het beheer van moerasgebieden ook met de Grote Karekiet rekening te houden!