Broedvogelatlas en IJsvogel

Verspreidingskaart IJsvogel

 

De kritiek die de eerste Broedvogelatlas soms ten deel viel, is te illustreren aan de hand van de IJsvogel.

Een soort immers waarvan de gezaghebbende 'Avifauna van Nederland' uit 1970 zei dat het een zeer schaarse broedvogel was. Lees: minder dan 50 broedparen in heel Nederland. En toen kwam Sovon 'ineens' met een atlas waarin stond dat er in 1975 zo'n 275-325 paartjes in Nederland zaten!

Geen wonder dat sommigen dit niet geloofden. Ze uitten hun ongeloof soms in harde bewoordingen: 'Bij de eerste aanblik (...) danst het voor je ogen van de groene rondjes' . Het publiceren van de genoemde getallen werd bijna onverantwoord genoemd.

En toch klopte het. In 1975 organiseerden Robert Kwak, Tom Heijnen en Peter Meininger een onderzoek naar de IJsvogel. Ze benaderden tientallen regionaal goed bekende vogelaars, die vervolgens weer lokale waarnemers vroegen om speciaal op deze soort te letten en hun bevindingen door te geven. Het leidde tot onderzoek op een schaal zoals nooit tevoren. Daaruit bleek dat de soort heel wat talrijker was dan men dacht. Het vinden van IJsvogels in de broedtijd kost veel tijd en moeite, en alleen systematisch onderzoek van alle geschikte beken en wateren levert betrouwbare informatie op.

Dat nieuwe onderzoek, veelal uitgevoerd door fanatieke jongeren, was blijkbaar aan een deel van de vogelaarswereld voorbij gegaan. En er speelde nog iets anders. De jaren zestig waren slecht voor IJsvogels, met de strengste winter van de eeuw (1962/63) en grote problemen door watervervuiling. De stand zal in sommige jaren inderdaad wel heel laag zijn geweest. In de jaren zeventig echter, met een opeenvolging van milde winters en verbeterende waterkwaliteit, begon het tij te keren. IJsvogels kunnen verschillende broedsels per jaar grootbrengen, zodat de stand snel kan herstellen. Maar je moet wel intensief het veld ingaan om dat vast te stellen...

Tegenwoordig broeden er overigens in topjaren als 2008 tot bijna 1000 paartjes IJsvogels in Nederland!