20 jaar geringde Grauwe Ganzen in Nederland Berend Voslamber In Nederland zijn in de periode 1990-2009 op bijna 30 plaatsen in totaal ruim 2.500 Grauwe Ganzen met een halsband gemerkt (tabel 1). Al deze ganzen behoren tot de Nederlandse broedpopulatie. In de zestiger jaren was de Grauwe Gans in Nederland niet alleen een erg zeldzame, maar ook een welkome broedvogel. Plaatselijk werd de soort zelfs uitgezet in een poging een broedpopulatie te laten vestigen. Sinds de jaren zeventig is er sprake van een snelle toename van het aantal paren en in de afgelopen jaren is het zelfs één van de snelst toenemende broedvogelsoorten in Nederland (gegevens SOVON, zie bmptrend).
Boeren, die steeds meer geconfronteerd worden met overzomerende gasten op hun land, stellen de natuurorganisaties die de broedgebieden beheren juridisch verantwoordelijk voor het verlies van gewas. Onder druk van de huidige wetgeving wordt daardoor in veel gebieden ingegrepen met populatiebeperkende maatregelen zoals legsels vernietigen en speciale afschotvergunningen. Dit gebeurt op basis van regionale regelgeving, terwijl nog weinig bekend is van de landelijke situatie. Dat is een van de redenen waarom we in 1990 begonnen zijn met het halsbanden van Grauwe Ganzen in de Nederlandse broedvogelpopulatie.
Door de vogels halsbanden met een individuele code te geven die met een telescoop zijn af te lezen, ontvangen we van één individu zoveel waarnemingen dat we de vogel in principe het gehele jaar kunnen volgen. De gebruikte codes beginnen met een J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, Y of Z en worden gevolgd door twee cijfers of twee letters die haaks op de eerste letter staan (zie foto). Het totale aantal aflezingen van de 2.500 ganzen bedroeg in de winter van 2009/10 ongeveer 125.000 waarnemingen...  | | Groene halsbanden: Grauwe Gans Z35 (Foto: Harvey van Diek) |
In 1990 wilden we een beter idee krijgen van de verspreiding van de ganzen die in de Oostvaardersplassen broedden en vingen we de eerste 26 ganzen. Drie jaar later nam het project een grotere vlucht, doordat tegelijkertijd in Zuid-Holland en Friesland terreinbeheerders geconfronteerd werden door schadeclaims van boeren. Deze boeren zagen steeds meer Grauwe Ganzen in de zomer op hun land lopen. In hoeverre waren lokaal broedende Grauwe Ganzen verantwoordelijk voor deze schade? Door kleine aantallen ganzen van de lokaal broedende populatie te halsbanden kregen we inzicht in de trekbewegingen van deze vogels. Al snel bleek dat er grote verschillen waren tussen plekken. In de Scheelhoek (Zuid-Holland) was er sprake van een standpopulatie, terwijl de populaties in de Flevopolder en De Deelen (Friesland) echte trekvogels bleken te zijn.  | | Grauwe Gans ZTT, Lent (Foto: Berend Voslamber) |
In 1996 en 1997 werd besloten om iets meer locaties te onderzoeken en zo begon het halsbanden in Waterland en de Ooijpolder. In de Ooijpolder is het halsbandproject bovendien onderdeel van een grotere studie. Leden van de Vogelwerkgroep Nijmegen e.o. kijken naar verschillende factoren (legselgrootte, uitkomstsucces, overleving van de jongen e.d.) die van invloed zijn op de populatiegrootte van de Grauwe Gans in het gebied. Dit onderzoek loopt inmiddels al meer dan 12 jaar en er werden ongeveer 760 vogels geringd. Naast genoemde plekken is recent het onderzoek uitgebreid naar een aantal gebieden in Zeeuws-Vlaanderen, De Biesbosch, de Asseltse Plassen, Clauscentrale en Molengreend langs de Limburgse Maas en Tetjehorn bij het Schildmeer in Groningen. In 2009 werden op meerdere plekken in Noord- en Zuid-Holland in totaal ongeveer 650 Grauwe Ganzen met halsbanden geringd in het kader van meerdere onderzoeken naar de vliegbewegingen van de plaatselijke populaties. Tot nu toe lijken veel vogels vooral standvogel te zijn. Wel blijkt dat een aanzienlijk deel van de vogels uit het noorden en oosten in de winter weg trekken. Of dit standaard gebeurt of dat het hier om uitzonderingen wordt de komende tijd uitgewerkt.
Informatie over geringde Grauwe Ganzen kunnen opgevraagd worden bij Berend Voslamber: SOVON Vogelonderzoek Nederland
Toernooiveld 1
6525 ED Nijmegen E-mail:
Ook oude waarnemingen zijn van harte welkom. | Tabel 1. Van 1990-2009 zijn ruim 2.500 Grauwe Ganzen met halsband en/of kleurring om de poot geringd in Nederland volgens de verdeling in de onderstaande tabel. | | | 90 | 91 | 92 | 93 | 94 | 95 | 96 | 97 | 98 | 99 | 00 | 01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07 | 08 | 09 | Totaal | | Noorder- en Oostv.pl. | 26 | - | - | 9 | 6 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 41 | | De Deelen, Friesland | - | - | - | 16 | 32 | 25 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 38 | 18 | 42 | 52 | 223 | | De Scheelhoek, Z-Holland | - | - | - | 95 | 31 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 126 | | Waterland, Noord-Holland | - | - | - | - | - | - | 45 | 25 | 18 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 88 | | Ooijpolder, Gelderland | - | - | - | - | - | - | - | 44 | 32 | 33 | 47 | 49 | 58 | 39 | 37 | 46 | 57 | 55 | 118 | 145 | 760 | | Zeeuws Vlaanderen | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 87 | - | 23 | - | - | 10 | 4 | - | 124 | | Biesbosch | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 33 | 41 | - | - | - | - | 74 | | Maas, Limburg | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 68 | 20 | - | 48 | 64 | 200 | | Tetjehorn, Schildmeer | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 35 | 2 | 24 | 40 | 30 | 131 | | Grave | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 3 | 18 | - | 21 | | Sonsbeek, Arnhem | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 6 | 46 | 52 | | Arkemheen | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 1 | 33 | 34 | | Krammerse Slikken | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 5 | - | 5 | | Bienen, Duitsland | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 1 | - | 1 | | omgeving Schiphol | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 195 | 195 | | Zoetermeer | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 38 | 38 | | Texel | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 44 | 44 | | Wieringen | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 224 | 224 | | De Nek, Schellinkhout | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 44 | 44 | | Zwanenwater | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 82 | 82 | | Alkmaardermeer | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 16 | 16 | | Totaal | 26 | - | - | 120 | 69 | 25 | 45 | 69 | 50 | 33 | 47 | 49 | 145 | 39 | 93 | 190 | 117 | 110 | 283 | 1013 | 2523 | Links naar andere Grauwe Ganzen-sites
Voor informatie over alle Grauwe Ganzenringen:
Voor het melden van ringen van ganzensoorten
Kleurringprojecten Goosetrack - Informatie over van halsband- en ringmeldingen bij ganzensoorten met de nadruk op Brandgans en Grauwe Gans. Ook mogelijkheid om via SMS ringdatum van ganzen op te vragen.
Onderzoek naar ganzen in Duitsland: Literatuur - Ebbinge B.S., Klok T.C., Schekkerman H., van Turnhout C., Voslamber B. & Willems F. 2002. Perspectief voor de Grauwe Gans als broedvogel in het Deltagebied bij verschillende beheermaatregelen. De Levende Natuur 103: 118-124.
- Damhuis W.M. 2003. Broedbiologie van de Grauwe Gans. Onderzoek naar verschillen in uitkomstsucces en jongenoverleving van Grauwe Ganzen in de Gelderse Poort. Afstudeerverslag Saxion Hogeschool IJselland, .Deventer.
- Hondshorst L. & Voorbergen A. 2005. Grauwe Ganzen op Texel (PDF 22.814 kB). De invloed van aantalreducerende maatregelen, broedhabitat en natuurlijke verliesoorzaken op het uitkomstsucces & de invloed van opgroeihabitat op de jongenoverleving. Afstudeerverslag Hogeschool Larenstein, Velp.
- Van der Jeugd H.P., Voslamber B, van Turnhout C., Sierdsema H., Feige N. & Koffijberg K. 2006. Overzomerende ganzen in Nederland: grenzen aan de groei? Sovon-onderzoeksrapport 2006/02. Sovon Vogelonderzoek Nederland, Beek-Ubbergen.
- Schekkerman H., Klok C., Voslamber B., van Turnhout C., Willems F. & Ebbinge B.S. 2000. Overzomerende grauwe ganzen in het noordelijk Deltagebied. Een modelmatige benadering van de aantalsontwikkeling bij verschillende beheersscenario's. Alterra-rapport 139. Alterra, Wageningen / SOVON-onderzoeksrapport 2000/06. SOVON Vogelonderzoek Nederland, Beek-Ubbergen.
- Van Turnhout C., Voslamber B. & Willems F. 1998. Broedende Grauwe Ganzen in de Westelijke Ooijpolder in 1997. De Mourik 24 (2): 58-67.
- Van Turnhout C., Voslamber B., Willems F. & van Houwelingen G. 2003. Trekgedrag en overleving van Grauwe Ganzen (Anser anser) in de Ooijpolder. Limosa 76: 117-122.
- Voslamber B., Zijlstra M., Beekman J.H. & Loonen M.J.J.E.. 1993. De trek van verschillende populaties Grauwe Ganzen Anser anser door Nederland: verschillen in gebiedskeuze en timing in 1988. Limosa 66: 89-96.
- Voslamber B., van Turnhout C. & Willems F. 2004. Positieve en negatieve (neven-) effecten van aantalsregulerende maatregelen bij overzomerende Grauwe Ganzen. SOVON-onderzoeksrapport 2004/12. SOVON Vogelonderzoek Nederland, Beek-Ubbergen.
- Willems F. & Voslamber B. 2002. Verspreiding en aantalsontwikkeling van ganzen rond de Biesbosch. SOVON-onderzoeksrapport 2002/02. SOVON Vogelonderzoek Nederland, Beek-Ubbergen.
|
