Watervogels

Watervogeltellingen
Nederland geniet internationale faam vanwege de grote aantallen watervogels die er verblijven. De vele wetlands, de gunstige ligging op de verschillende trekroute's, en de milde winters maken ons land tot een ideale verblijfplaats voor watervogels. Van soorten als Lepelaar, Smient, Kleine Rietgans en Brandgans zit soms zelfs meer dan driekwart van de totale populatie in ons land. Watervogeltellingen zijn dan ook belangrijk om een vinger aan de pols te houden bij de aantalsontwikkelingen van watervogels, zowel voor heel Nederland als op de schaal van afzonderlijke gebieden, waaronder bijvoorbeeld het Natura2000 netwerk van EU-vogelrichtlijn- en habitatrichtlijngebieden. Bovendien signaleren veranderingen in watervogelaantallen vaak goed de veranderingen in de ecologische toestand van wetlands. Het watervogelmeetnet is een samenwerking van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Rijkswaterstaat, het Centraal Bureau voor de Statistiek en SOVON.

Internationale samenwerking
Nederland is voor sommige watervogels slechts onderdeel van een veel grotere trekbaan. De Nederlandse watervogeltellingen dragen dan ook bij aan een internationaal opgezet telprogramma. Jaarlijks worden rond half januari in een groot deel van Europa, Afrika en Azië alle watervogels geteld. Deze International Waterbird Census wordt gecoördineerd door Wetlands International in Wageningen. Daarnaast worden in september, november en mei een aantal ganzensoorten in heel Europa geteld. De resultaten van de internationale tellingen worden onder andere gebruikt om populatieschattingen van watervogels te maken en de 1% norm van de Ramsar Conventie te actualiseren. Met behulp van die gegevens kan dan bijvoorbeeld weer het belang van afzonderlijke gebieden worden bepaald. Bovenal kunnen aantalsveranderingen in afzonderlijke gebieden of landen, worden afgezet tegen veranderingen in de totale populatie, zodat sneller duidelijk is waar we de achtergronden van de veranderingen moeten zoeken. Als een populatie overal afneemt, ligt het immers minder voor de hand dat de oorzaak in een bepaald gebied of land gezocht moet worden.

Internationale samenwerking is er verder bij de hoogwatertellingen in het Waddengebied, die onderdeel zijn van een trilateraal monitoringprogramma (TMAP) van Nederland, Duitsland en Denemarken. Dit programma wordt gecoördineerd door het Waddensecretariaat in Wilhelmshaven.

Ligging van monitoringebieden van watervogels worden geteld, links voor alle soorten watervogels, rechts alleen voor ganzen en zwanen.

Hoe tellen
Watervogeltellingen vinden overdag in de voedselterreinen plaats en zowel in wetlands als in het agrarisch gebied (ganzen en zwanen). Rond de Waddenzee en het Deltagebied wordt het tijdstip van tellen afgestemd op het getij en wordt bij hoog water op de hoogwatervluchtplaatsen geteld. De tellingen worden gedaan in goed afgebakende telgebieden. Doorgaans worden alle belangrijke gebieden, de zogenaamde monitoringgebieden éénmaal per maandelijks van september tot en met april geteld (ganzen en zwanen van september-maart). In januari worden veel extra gebieden geteld in het kader van de midwintertelling. De teldata zijn altijd vantevoren vastgelegd; het is immers belangrijk dat er in alle gebieden min of meer tegelijk wordt geteld, zodat verplaatsingen van grote concentraties niet leiden tot dubbeltellingen. Belangrijke regio's als Waddenzee en Deltagebied worden ook in de zomermaanden geteld. Waarnemers hebben de beschikking over een kaart van hun telgebieden en een handleiding waarin de werkwijze is beschreven. Gegevens kunnen online worden ingevoerd. Mensen die deze mogelijkheid niet hebben gebruiken speciale telformulieren. Een aantal tellers verzamelt ook gegevens over het broedsucces bij ganzen en zwanen.

Hoe meedoen
Iedereen met enige kennis van watervogels kan watervogels tellen. Zeker voor minder ervaren mensen is het van belang de kneepjes van het vak te leren van ervaren tellers. In veel gebieden zijn Vogelwerkgroepen actief, die met meerdere mensen een groter gebied tellen. Meedoen kan door contact op te nemen met één van de regionale coördinatoren. Raadpleeg eventueel het overzicht van gebieden die vacant zijn. Het gaat hier dan om telgebieden die maandelijks moeten worden geteld. Naast maandelijkse tellingen is er eenmaal per jaar in januari een midwintertelling, die per regio wordt georganiseerd door een aparte coördinator. Deelnemers aan de maandelijkse watervogeltellingen ontvangen telkens een nieuwsbrief met actuele informatie uit het watervogelproject. Gegevens worden binnen 10 dagen na afloop van de telling ingestuurd of ingevoerd.

Coördinatie
Regiocoördinatoren (aanspreekpunt veldwerk)
(vragen over online invoer, handleiding, formulieren, etc.)
(landelijke coördinatie)

Organisatie van de ganzen- en zwanentellingen vindt plaats in samenwerking met de SOVON Ganzen- en Zwanenwerkgroep.

Rapportage
De resultaten van de watervogeltellingen worden jaarlijks gepresenteerd in een watervogelrapport (Watervogels in Nederland 2005/2006, PDF, 18.442 kB). Dit rapport bespreekt de resultaten van alle watervogeltellingen in Nederland in een bepaald seizoen. Daarnaast zijn watervogeltellingen verwerkt bij de soortgegevens op deze site en wordt geregeld over het project gerapporteerd in Sovon-Nieuws, in de maandelijkse watervogelnieuwsbrief en in de provincie-nieuwsbrieven.

Ga naar online invoer van watervogeltellingen
Ga naar handleiding watervogeltellingen

Belangrijke links
Kleurringprojecten: Overzicht van alle kleurringprojecten (site Dirk Raes)
De belangrijkste ganzen- en zwanenkleurringprojecten op een rij (pdf 150 kB).

Kleurringprojecten Goosetrack
Informatie over van halsband- en ringmeldingen bij ganzensoorten met de nadruk op Brandgans en Grauwe Gans. Ook mogelijkheid om via SMS ringdatum van ganzen op te vragen.

Kleurringprojecten ganzen (Geese.org)
Informatie en online invoer van ringmeldingen van de meeste ganzensoorten

Kleine Rietgans
Informatie over Kleine Rietganzen

Kolgans
Informatie over Kolganzen, ringprojecten en satellietzenders

Swan Specialist Group
Zwanenwerkgroep van Wetlands International

Goose Specialist Group
Ganzenwerkgroep van Wetlands International

International Wader Study Group
Wader Study Group